Amsterdamse kinderen al jong te dik

Door Charlotte van Vliet

‘Kinderen steeds jonger te dik’. Dat kopt het Parool op 16 januari op de voorpagina. Twintig procent van alle vijfjarigen in Amsterdam is te dik en vijf procent heeft zelfs obesitas. Is deze conclusie juist? FHJ Factcheck loopt de gegevens na.

Wat direct opvalt aan het bericht is dat er wordt gekeken naar slechts drie leeftijdsgroepen: de vijfjarigen, de tienjarigen en de veertienjarigen. De gegevens zijn volgens het Parool afkomstig van de GGD Amsterdam. Om hoeveel kinderen het per groep of in totaal gaat, wordt niet duidelijk. De percentages zijn ingedeeld naar: overgewicht per leeftijdsgroep, overgewicht per wijk/leeftijd en overgewicht naar etnische achtergrond/leeftijd. Het stadbestuur probeert volgens het nieuwsbericht al jaren kinderen aan te zetten tot gezond eten en sporten. Toch lijkt de trend de andere kant op te gaan en kampen kinderen op steeds jongere leeftijd met overgewicht. De oorzaak wordt niet benoemd en ook de maatregelen van het stadbestuur komen verder niet aan bod.

Het onderzoek

De gegevens zijn volgens de GGD Amsterdam afkomstig uit het rapport: ‘De Staat van de Jeugd, Jeugdmonitor Amsterdam 2011’ door de Dienst Onderzoek en Statistiek van de Gemeente Amsterdam. Het rapport verscheen in november 2011 en bevat cijfers van 2010 en 2007. De gegevens in het rapport zijn verzameld via verschillende instanties waaronder de GGD jeugdmonitor en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). De cijfers zoals ze in het krantenbericht staan, komen op het eerste gezicht overeen met de cijfers uit de Staat van de Jeugd. Het blijft echter wel onduidelijk hoe deze percentages tot stand zijn gekomen. In eenvoetnoot van het rapport wordt de GGD Amsterdam genoemd, maar zij verwijzen na contact weer door naar de Dienst Onderzoek en Statistiek en andersom.

Het blijkt uiteindelijk te gaan om drie preventieve gezondheidsonderzoeken op vijf- en tienjarige leeftijd en in de tweede klas van de middelbare school. Verder wordt er niet genoemd hoeveel vijf-, tien- of veertienjarigen er in Amsterdam wonen en of deze allemaal hebben meegewerkt. De aantallen zijn moeilijk af te lezen in een staafdiagram met de leeftijden tussen de 0 en 24 jaar en de afkomst. De schaalverdeling is grof. De hoeveelheid vijfjarigen zweeft tussen den zes- en achtduizend, preciezere cijfers zijn niet te vinden. Daarbij is elke staaf verdeeld in zeven delen, voor de verschillende herkomstgroepen.

Jaartallen

De vergeleken jaren worden in het krantenbericht opgesplitst in 2007, 2009 en 2010. Het Parool vergelijkt de recente cijfers voornamelijk met die uit 2009 en één keer met 2007. In het rapport blijkt het jaar 2009 niet genoemd te worden. Vlak voor de percentages staat wel het volgende:

“In vergelijking met de meting van twee jaar geleden is de gezondheids- en opvoedingssituatie van jongeren redelijk stabiel. Wel is het overgewicht toegenomen bij de jongste leeftijdscategorie (van 15% naar 20% van de 5-jarigen).”

Hiermee wordt gedoeld op ‘De Staat van de Jeugd’ uit 2009. De cijfers uit dat rapport zijn afkomstig uit 2007. Wie in het rapport bij de tabellen kijkt, zal alleen de jaartallen 2007 en 2010 vinden. Opmerkelijk is dat als de twee onderzoeken naast elkaar worden gelegd het percentage  voor de tienjarigen in 2007 niet overeenkomt. In het eerste rapport heeft 28,3 procent overgewicht, in het laatste rapport gaat het om 26,2 procent. Het Parool gebruikte het percentage uit het laatste rapport. Hester Booi van de Dienst Statistiek en Onderzoek legt uit dat dit verschil komt door een correctie van de cijfers. ,,De GGD gaf aan dat deze cijfers zijn aangepast als gevolg van andere definities van overgewicht en obesitas en een betere opschoning van de data. Deze aangepaste cijfers zijn op exact dezelfde manier berekend als de cijfers van 2010, waardoor deze onderling vergelijkbaar zijn.” De correctie van de cijfers heeft volgens haar geen invloed op de percentages voor vijf- en veertienjarigen.

Scholen

”Op sommige scholen in Nieuw-West is veertig procent te zwaar. Bij een derde van die groep bedreigt het de gezondheid.”

Deze quote komt van Eric van der Burg, wethouder Sport en Zorg. Hij reageert op  gegevens van de GGD, maar deze staan niet in het rapport. In tegenstelling tot de andere indicatoren is hier geen figuur van.

Reactie journalist

Bas Soetenhorst van het Parool heeft het bericht geschreven naar aanleiding van het rapport. ,,De gemeente komt vaker met een rapport over de leefsituatie in Amsterdam, genaamd de Staat van de Jeugd. Het onderwerp overgewicht stond ook in het rapport. Naar aanleiding van de nieuwe cijfers heb ik het onderwerp opgepakt.’’ Soetenhorst ontving daarnaast recentere gegevens van de gemeente na navraag over dit onderwerp. Over de herkomst van deze percentages en jaartallen heeft hij weinig toe te voegen.  ,,Er wordt door de GGD jaarlijks een meting gehouden onder leerlingen van basisscholen en de middelbare school. In het rapport wordt onderscheid gemaakt in afkomst en wijken. In dit geval heb ik ook specifiek gevraagd om cijfers van scholen, maar deze heb ik niet gekregen.’’ Op de vraag waarom hij de benaming ‘veertienjarigen’ gebruikt in plaats van tweede klas van het voortgezet onderwijs zegt hij dit niet geheel bewust te hebben gedaan. De gemiddelde leeftijd in die klassen is veertien. Of dit betekent dat alleen veertienjarigen mee zijn gerekend, weet hij niet meer.

Volgens de journalist was er verder geen ruimte voor achtergrondinformatie over de problematiek en de extra maatregelen van de gemeente tegen overgewicht. Deze maatregelen worden in één zin onderaan  het bericht genoemd. ,,Je hebt een bepaalde ruimte in de krant die gevuld moet worden. De aanleiding voor het bericht was het verschijnen van nieuwe cijfers en niet de achterliggende reden voor obesitas. Een paar dagen later verscheen er een stuk over lunches op school waarin dit wel behandeld werd. Ik had echter geen ruimte in mijn stuk om hier nog naar te verwijzen. Ik weet dat de gemeente al jaren bezig is met het bestrijden van overgewicht, maar voor die informatie was nu geen plek’’, aldus Soetenhorst.

Conclusie

Zijn kinderen steeds jonger te dik? De kinderen in Amsterdam wel. Uit cijfers van onder andere 2007 en 2010 blijkt inderdaad dat het aantal jonge kinderen met overgewicht en obesitas toeneemt. Hiermee is de conclusie van het Parool juist. Dat het bericht in de krant voor een groot deel uit cijfers bestaat en daardoor vragen oproept (veertien percentages, vier jaartallen en negen leeftijden) is te verklaren door het belang van deze cijfers voor het verhaal. Het blijft volgens Soetenhorst een groeiend probleem in Amsterdam, ondanks de maatregelen van het stadbestuur.

De cijfers zijn, met alleen het rapport in handen, moeilijk te controleren. Soetenhorst twijfelde echter niet aan deze gegevens. ,,De cijfers in het rapport gaven mij geen indicatie dat het niet zou kloppen, zo’n soort rapport verschijnt jaarlijks, maar ik heb wel extra navraag gedaan voor onder andere cijfers uit 2011. Als er informatie in het bericht staat die niet in het rapport voorkomt, heb ik deze uit de extra informatie van de GGD.’’ FHJ Factcheck heeft geprobeerd de aanvullende cijfers via de journalist in te zien, maar hij had de gegevens niet meer. Navraag bij de GGD en de Dienst Onderzoek en Statistiek maakt duidelijk dat beide instanties geen aanvullende gegevens geven: volgens hen heeft FHJ Factcheck alle relevante gegevens in handen.

Bronnen

Parool: http://www.parool.nl/parool/nl/4/AMSTERDAM/article/detail/3123727/2012/01/16/Kinderen-steeds-jonger-te-dik.dhtml Krant van maandag 16 januari, voorpagina.

Website GGD Amsterdam: http://www.gezond.amsterdam.nl/

Staat van de Jeugd 2011 http://www.os.amsterdam.nl/pdf/2011_staat%20van%20de%20jeugd

Staat van de Jeugd 2009 http://www.os.amsterdam.nl/pdf/2009_staatvandejeugd.pdf

Dienst Onderzoek en Statistiek http://www.os.amsterdam.nl/

About these ads

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Het Parool

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s