Door Milou van Roon

‘Geweld tegen werkers in de psychiatrie leidt maar zelden tot aangifte’, kopt Trouw in de krant van 7 januari. Het artikel barst van de cijfers. Maar kloppen deze wel?

Het bericht

Het bericht is geschreven door Joost van Arnhem, en hij baseert zich op ‘een onderzoek naar geweld in de psychiatrie dat is uitgevoerd door de Vrije Universiteit Amsterdam’. Na kort zoeken blijkt er een website te zijn voor dit onderzoek: www.geweldindepsychiatrie.nl. Het onderzoek waar Van Arnhem op doelt, heet ‘Geweld in de Psychiatrie’. Volgens Ri-janne Theuws, die het heeft uitgevoerd, is er geen persbericht rondgestuurd. “Wel hebben wij naar verschillende organisaties en personen die betrokken zijn bij het onderzoek factsheets gestuurd.”

Het onderzoek

Het artikel meldt dat er 1500 hulpverleners meededen aan het onderzoek. Dit blijken er 1534 te zijn. Er wordt in Trouw niet vermeld hoe het onderzoek is uitgevoerd. De 1534 ondervraagden deden mee aan een online enquête, waarbij ze meerdere antwoorden konden geven op een vraag. De enquête stond in de zomer van 2011 drie maanden online. Volgens het artikel zouden de hulpverleners ruim 2600 incidenten hebben gemeld, die in de afgelopen vijf jaar hebben plaatsgevonden. Dit klopt, het precieze aantal is 2648. In het artikel wordt beweerd dat dit 1,7 incident per hulpverlener per jaar is. Ditzelfde aantal wordt ook in het onderzoek genoemd. Als je 2648 deelt door 1534, krijg je 1,69.

Fysiek geweld

Volgens het artikel zegt tweederde van de ondervraagden in de vijf jaar die onderzocht werd slachtoffer te zijn geweest van fysiek geweld. Dit wordt bevestigd door het onderzoek: 1025 mensen gaven dit aan. Dat is 67 procent. Zij werden vooral geschopt, geslagen en bespuugd, meent Trouw. Dit is waar, deze vergrijpen werden gezamenlijk 899 keer gemeld. Maar er zijn ook meldingen dat er werd gebeten en aan de haren werd getrokken, aldus het artikel. Ook dit klopt, met 169 meldingen. Het gooien met een voorwerp komt nog vaker voor, met 214 meldingen, maar dit staat niet in het artikel.

Cliënten probeerden 91 keer hulpverleners te wurgen, en 28 keer werden hulpverleners gegijzeld. Deze cijfers staan ook zo in het onderzoek. De helft van alle incidenten leidde tot letsel bij de hulpverleners, zowel lichamelijk als psychisch, beweert Trouw. Dit klopt niet helemaal. Het correcte aantal is 44,6 procent, en is dus eerder ‘bijna de helft’.

Lichamelijk letsel bestond vooral uit kneuzingen en blauwe plekken, zegt de krant. Dit klopt, in het onderzoek is het de meest genoemde letsel, met 29,5 procent. Onder de psychische klachten domineren angst- en paniekstoornissen, aldus het artikel. Hoewel angst- en paniekstoornissen met 11,7 procent inderdaad het meest zijn genoemd, is het onjuist om te spreken over ‘domineren’. De nummer twee, slapeloosheid, volgt namelijk met 11,4 procent. Dit is een verschil van 11 meldingen op 2648 incidenten. De woordkeuze ‘domineren’ is dus twijfelachtig.

Weinig aangiften

Trouw meldt dat van drie kwart van de incidenten geen aangifte wordt gedaan door de hulpverleners.  Van de 2648 incidenten werd 1853 keer geen aangifte gedaan. Dit is dus 69,9 procent en niet driekwart, maar eerder twee derde. Ook meldt de krant dat vijftien procent van de ondervraagden zegt geen aangifte te doen, omdat geweld ‘een risico van het vak’ is. Het onderzoek meldt dat het juiste aantal 14,1 procent is.

Karin Weerts, communicatieadviseur van Nu’91, de beroepsorganisatie van verpleging en verzorging, wordt in het artikel aan het woord gelaten. Wat vindt zij van de berichtgeving? “Ik vind dat ik goed ben geciteerd, het was precies hoe we het besproken hadden.” Ze vond het gesprek ‘erg prettig’ en was blij met de aandacht die er aan het onderwerp geschonken werd. “Je zou van dit onderwerp ook iets sensatiebelusts kunnen maken, dat heeft de journalist niet gedaan. Ik vond het een prettig contact.”

Reactie journalist

Journalist Joost van Arnhem zegt dat hij op het onderwerp kwam via een persbericht. Hij vermoedt dat dit van één van de organisaties kwam die verbonden waren aan het onderzoek, maar hij kan de afzender niet meer vinden. Hij heeft de factsheets met cijfers ‘goed bekeken’.

Een aantal keer in zijn artikel zijn de cijfers vanwege afrondingen of gebrek aan nuance feitelijk onjuist. Dit legt hij uit: “Omdat er zoveel cijfers in het artikel staan, heb ik er soms voor gekozen om ze af te ronden. Het moet wel leesbaar blijven. Ik heb niet het idee dat de strekking is veranderd. Ik denk dat je na het lezen van het artikel een goed beeld hebt van het onderzoek.”  Hij zegt dat hij in sommige gevallen beter voor woorden als ‘ruim’ of ‘ongeveer’ had kunnen kiezen. “Ik begrijp dat het nu soms feitelijk niet helemaal juist is, zoals de 15 procent die eigenlijk 14,1 procent is. Maar ik wilde niet overal in mijn artikel ‘ruim’ en ‘iets meer dan’ hebben staan.” Hij benadrukt dat hij de ernstigere dingen, zoals wurgen en gijzelingen, specifiek vermeld heeft. Het woord ‘domineren’ had wellicht anders gekozen kunnen worden, maar: “Ik zocht naar een synoniem voor ‘bovenaan staan’.”

Conclusie

De cijfers in dit artikel kloppen in grote lijnen. Maar omdat woorden als ‘ongeveer’ of  ‘bijna’  soms ontbreken, kloppen ze toch niet helemaal. De journalist geeft aan dat het lastig is om een tekst leesbaar te houden als er veel cijfers in voorkomen. In sommige gevallen heeft de leesbaarheid het dus gewonnen van de accuraatheid. Dat is begrijpelijk, een tekst die alleen bestaat uit cijfers en woorden als ‘iets minder dan’, is niet altijd even prettig om te lezen. De journalist meent dat, ondanks sommige verkeerde afrondingen, de boodschap van het verhaal duidelijk is. Daar ben ik het mee eens.

Bronnen

- Artikel ‘Geweld tegen werkers in de psychiatrie leidt maar zelden tot aangifte’, uit Trouw van 7 januari 2012

- Enquêteresultaten ‘Geweld in de psychiatrie’

- Ri-janne Theuws van het onderzoek ‘Geweld in de psychiatrie’

- Karin Weerts, communicatieadviseur van Nu’91

- Journalist Joost van Arnhem van Trouw

Door Milou van Roon

‘2 miljoen banen vrij door massapensioen babyboomers’, koppen verschillende landelijke nieuwssites op 20 december. Onder andere AD.nl, Volkskrant.nl, en Parool.nl plaatsen dit ANP-bericht op hun website. Maar klopt dit wel?

Het bericht
Het ANP-bericht is gebaseerd op een onderzoek van Maastricht University, uitgevoerd door dr. Frank Cörvers en dr. Didier Fouarge. De cijfers in het onderzoek zijn gebaseerd op analyses van het Research Centrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt (ROA) van de Maastricht University School of Business and Economics. Het onderzoek voorspelt ontwikkelingen op de arbeidsmarkt van 2011 tot 2016.

Het bericht stelt dat het massapensioen van babyboomers voor een stevige impuls op de arbeidsmarkt zal zorgen. Tot 2016 komen er veel banen vrij omdat naar verwachting 2 miljoen mensen de arbeidsmarkt zullen verlaten. Dit komt doordat zij de pensioenleeftijd bereikt hebben, stelt het ANP.

De resultaten
“Dat is niet waar,” zegt dr. Didier Fouarge, één van de uitvoerders van het onderzoek. “Dit cijfer gaat over de vervangingsvraag. Dat bestaat uit veel meer zaken dan het bereiken van de pensioenleeftijd. Het gaat hier ook om vrouwen die besluiten de arbeidsmarkt te verlaten vanwege hun kinderen, mensen die arbeidsongeschikt raken, werknemers die van baan veranderen of in een heel ander werkveld gaan werken.” De vervangingsvraag houdt dus in hoeveel functies er open komen doordat mensen de arbeidsmarkt verlaten, of naar een compleet ander werkgebied verplaatsen. Op dit moment valt 26% van de werkenden in de leeftijdscategorie 50 tot 64 jaar, aldus Fouarge. “Een deel daarvan gaat naar verwachting met pensioen tussen nu en 2016. Dus slechts een fractie van die 2 miljoen mensen verlaat de arbeidsmarkt om die reden.” Ook blijkt uit het rapport dat het juiste aantal mensen dat een open positie achterlaat niet 2 miljoen is, maar 2.027.000.

In het bericht staat de volgende zin: ‘Volgens het ROA zullen bijna negen op de tien banen ontstaan door de grote vervangingsvraag van gemiddeld jaarlijks 4% van de werkgelegenheid tot 2016.’ Er wordt niet uitgelegd wat het ROA inhoudt. Wel verwacht het ROA klaarblijkelijk dat de jaarlijkse vervangingsvraag 4% zal bedragen. In het onderzoek en in het originele persbericht van het ROA, valt te lezen dat dit getal 4,1% moet zijn. Verdere toelichting wordt niet gegeven.

Het ROA verwacht dus volgens het bericht, dat ‘bijna negen op de tien banen ontstaan door de grote vervangingsvraag’. Hoe het ROA aan dit aantal komt, wordt in het bericht niet duidelijk gemaakt. Uit het onderzoek blijkt dat er een vervangingsvraag is van 2.027.000 banen.  Volgens  Didier Fouarge komen er zo’n 200.000 nieuwe banen bij tot 2016. Dat maakt het totaal aantal beschikbare banen ongeveer 2.227.000. Dat betekent dat 89.3% van de banen ontstaan door de vervangingsvraag.  Dat is dus inderdaad bijna negen van de tien.

Vooral in de sectoren transport en in agrarische beroepen is veel vraag naar personeel, aldus het bericht. Hoewel er geen cijfers genoemd worden, klopt dit. Er is een licht negatieve uitbreidingsvraag, wat inhoudt dat de sectoren krimpen,  maar er zijn bovengemiddeld veel banen waarvoor vervanging gezocht wordt. Bij agrarische beroepen is dit percentage 7,2%. In de transportsector is dit percentage 5,5%. Allebei hoger dan de gemiddelde 4,1%. Waarom er veel vraag is naar personeel, meldt het artikel niet. Het onderzoek zegt niet specifiek dat dit door een groot aantal pensioengerechtigden zou komen.

Ook wordt er in de (para)-medische sector en in de dienstverlening banengroei verwacht, meldt het ANP. Wederom geen cijfers, maar ook dit klopt. Het zijn de enige twee sectoren waar een uitbreidingsvraag te zien is. In de dienstverlening is de uitbreidingsvraag 2,2%, in de (para)-medische sector is dit 2,7%. Paramedici zijn onder andere fysiotherapeuten, diëtisten en logopedisten. De andere sectoren hebben een negatieve uitbreidingsgroei. In het artikel wordt niet uitgelegd waarom banengroei wordt verwacht. Het onderzoek van het ROA leert ons dat dit vooral komt door de toenemende vraag naar zorg. Dit komt voornamelijk door de vergrijzing.

Reactie journalist
Wie het artikel geschreven heeft bij ANP, blijft onduidelijk. Contact verloopt via adjunct-hoofdredacteur Patrick Selbach van ANP Nieuws, die via de mail korte antwoorden op een viertal vragen verschaft. Op de vraag of de journalist het onderzoek of delen daarvan gelezen heeft, is het antwoord: ‘ja’. De journalist kwam aan de informatie voor het bericht via het persbericht van het ROA. Ook blijkt de versie zoals gepubliceerd op veel nieuwssites, te verschillen van de oorspronkelijke versie. De kop van het ANP-artikel was oorspronkelijk ‘Meer banen door massapensioen babyboomers’. Daar werd dus, in de kop, niet gesproken over 2 miljoen babyboomers. Ook werd in het bericht toegelicht wat het ROA doet. Een verzoek om meer informatie en telefonisch contact met de journalist wordt afgewezen. Een reactie op onze resultaten blijft uit. “Meer zit er niet in, helaas. Het is niets persoonlijks”, aldus Selbach. Hij wil geen antwoord geven op meer vragen.

Conclusie
Uit dit bericht blijkt dat media in hun zoektocht naar een interessante kop, in sommige gevallen iets berichten wat niet waar is. De conclusie dat er  2 miljoen mensen met pensioen gaan tussen 2011 en 2016 is verkeerd. Er ontstaan wel ongeveer 2 miljoen banen, maar die ontstaan niet alleen doordat mensen met pensioen gaan. Ook doordat ze bijvoorbeeld stoppen met werken omdat ze voor hun kinderen willen zorgen. De cijfers zijn waarschijnlijk voor het gemak afgerond, waardoor het absolute aantal niet klopt. Met ‘ongeveer 2 miljoen’ zou dit probleem opgelost zijn.

Bronnen
- Artikel ’2 miljoen banen vrij door massapensioen babyboomers’ van 20-12-2011 op Ad.nl
- Originele persbericht ANP- Rapport ‘ De arbeidsmarkt naar opleiding en beroep tot 2016′
- Persbericht van ROA naar aanleiding van het onderzoek
-  Gesprek met onderzoeker Dr. Didier Fouarge
- Patrick Selbach, adjunct-hoofdredacteur van ANP Nieuws

Stuurden we de kerstkaarten tijdens de afgelopen feestdagen nog steeds massaal via de post of worden steeds meer digitale kerstwensen gestuurd? In het gratis dagblad Metro werd die vraag op 6 december al beantwoord. ‘Kerstkaartje per post nog steeds geliefd’, kopte de krant. Maar is dat ook zo?

‘Negen op tien Nederlanders stuurt nog steeds fysieke kerstkaarten naar vrienden en familie’ en ‘nog steeds is digitaal niet erg populair’. Dat zijn, volgens Metro, de belangrijkste conclusies van een onderzoek dat Greetz.nl liet uitvoeren onder 559 Nederlanders van 16 jaar en ouder. In het artikel komen verschillende feiten aan bod, en deze zijn correct overgenomen. Het is echter de vraag of de kerstkaart nog steeds geliefd is, zoals Metro beweert.

Greetz
Het onderzoek is in opdracht van Greetz uitgevoerd door Panelwizard. Het onderzoek is door middel van een online enquête tot stand gekomen. De steekproef van 582 panelleden vormt een representatieve afspiegeling van de Nederlandse bevolking gelet op geslacht, leeftijd (vanaf 16 jaar), opleiding, arbeidsparticipatie, gezinssituatie en inkomen. Respondenten kregen zes vragen voorgeschoteld. Zo werd gevraagd naar het aantal verstuurde kerstkaarten tijdens afgelopen feestdagen, hoeveel euro en tijd men kwijt was aan kerstkaarten, de bestemming van de kaart en wat er met de kaart gebeurt na ontvangst. Ten slotte kwam de vraag naar welke BN’er men een kaart zou sturen.

Greetz is een online service waar je gepersonaliseerde wenskaarten kunt maken en via post kunt laten versturen. De publicatie in Metro lijkt op het eerste gezicht op een slimme marketingtruc van Greetz. De vraag is dan ook of de informatie klopt, zoals die door Metro gepubliceerd is. Uit het opgevraagde onderzoeksrapport van Greetz blijkt inderdaad dat ruim negentig procent van de ondervraagden nog steeds kerstkaarten per post stuurt. Maar in hoeverre is dit onderzoek betrouwbaar, aangezien het bedrijf een groot belang heeft bij deze uitkomst? Het is noodzakelijk om in dit geval verder dan Greetz te kijken.

Vermindering
PostNL verwerkt op jaarbasis zo’n 8,8 miljard geadresseerde poststukken – waarvan 100 miljoen pakketten – met meer dan 88 miljoen bestemmingen in Benelux, Duitsland, Groot-Brittannië en Italië. Alleen in deze landen is PostNL actief. De kerstperiode is een zeer intensieve periode voor het postbedrijf. In 2010 werden 180 miljoen kerstkaarten verstuurd. Afgelopen kerstperiode werden twintig miljoen kerstkaarten minder verstuurd. Volgens Hanne Kluck, woordvoerster van PostNL, is dat voor een belangrijk deel te wijten aan de digitalisering. “Vorig jaar stond de teller na kerstmis op 180 miljoen kerstkaarten”, laat Kluck weten. “Volgens onze schatting werden nu 20 miljoen minder kerstkaarten verstuurd in de periode van 6 december tot 6 januari.”

Internet speelt maar een kleine bijrol als het gaat om het verspreiden van kerstwensen. Althans, dat concludeert de journalist van Metro. Maar zowel in het artikel als in het onderzoek van Greetz kwam het versturen van kerstwensen via internet niet aan bod. Hoe kun je dan concluderen dat digitale kerstwensen niet erg populair zijn? Negen op de tien Nederlanders stuurt een fysieke kaart, maar betekent dat automatisch dat je geen kerstwensen via internet verspreidt? Meer inzicht biedt een onderzoek dat PostNL liet doen naar het versturen van kerstwensen. Aan het onderzoek namen 1.051 respondenten deel. De e-card blijkt inderdaad niet erg in trek.

E-cards
Uit het onderzoek van PostNL blijkt dat slechts 7 procent van de mensen de voorkeur geeft aan het verspreiden van kerstwensen via e-cards. Acht op de tien mensen (80 procent) stuurt een kerstkaart nog altijd het liefst via de post. Kerstwensen worden echter niet alleen per post verstuurd. Deze worden, behalve met de fysieke kerstkaart, ook mondeling (36 procent) overgebracht. Minder populair zijn kerstwensen via e-mail (28 procent), telefoon (24 procent) en social media (19 procent).

Hanne Kluck ziet een voorzichtige verschuiving naar het  internet. “Wij merken dat met name jongeren kerstwensen in de meeste gevallen via internet versturen”, laat de woordvoerster van PostNL weten op basis van haar eigen ervaringen. “Dat merken wij ook. Het aantal verstuurde kerstkaarten neemt dit jaar verder af, dat heeft voor een groot deel te maken met de digitalisering. In 2005 werden nog ruim 200 miljoen kerstkaarten verstuurd.”

Europa
Opvallend is overigens dat Nederlanders elkaar minder vaak kerstwensen sturen via de digitale weg dan inwoners in de rest van Europa. Dat blijkt uit een onderzoek van MSN, dat 11.000 Europeanen in 12 landen ondervroeg naar het sturen van kerstwensen. Bijna de helft van de Spanjaarden en Portugezen wenst familie en vrienden fijne feestdagen toe via een e-mail. Nederland is daarentegen, samen met Finland, het enige Europese land waar de kerstkaart zo populair is. In de bijgevoegde staafdiagram zijn de resultaten van het onderzoek in beeld gebracht. Het gaat hier om de voorkeuren van Nederlanders.

Blijft nog één vraag open: hoe is het onderzoek van Greetz in de publiciteit gekomen? Greetz heeft een persbericht opgesteld en op eigen initiatief opgestuurd naar een aantal kranten, zegt Marieke van der Heijden, marketingcommunicatiespecialist van Greetz. “Als online wenskaartenservice zijn we continu bezig met trends op het gebied van kaarten sturen, zoals bijvoorbeeld met kerst. Daarom laten we deze regelmatig in kaart brengen door een onderzoeksbureau. Vervolgens benaderen we journalisten met de meest opmerkelijke resultaten. Natuurlijk bepaalt de journalist zelf de insteek van het artikel maar ik heb nog niet meegemaakt dat cijfers of conclusies op wat voor manier dan ook worden verdraaid.” Uit een inventarisatie van de berichtgeving in database LexisNexis blijkt dat 25 landelijke en regionale kranten één of meerdere punten uit het persbericht hebben gepubliceerd. In alle gevallen blijft het beperkt tot een weergave van de feiten.

Metro
Welke afwegingen zijn gemaakt door Metro, maar vooral: waarom en wanneer publiceert de krant een onderzoek van een bedrijf? De journaliste van Metro was helaas niet beschikbaar voor commentaar. Een week na het verschijnen van het artikel, bleek ze niet meer voor de krant werkzaam te zijn. Jeroen van Wieringen, eindredacteur van het gratis dagblad, kon ook maar weinig informatie loslaten. “Ten tijde van het tot stand komen van dit artikel was ik niet aanwezig”, geeft Van Wieringen aan. “Ik kan dus ook niets vertellen over de afwegingen die erbij zijn gemaakt.”

Conclusie
De fysieke kerstkaart is nog steeds geliefd in Nederland. Verschillende onderzoeken tonen aan dat de digitalisering merkbaar is, maar dat Nederlanders nog steeds de kerstwensen het liefst per post versturen. De conclusie van Metro dat negen op de tien Nederlanders nog altijd kerstkaarten per post stuurt is ook discutabel. Uit onderzoeken van PostNL en MSN blijkt tenslotte dat acht op de tien Nederlanders kerstkaarten per post stuurt. Het aantal verstuurde kaarten daalt bovendien: afgelopen jaar werden naar schatting 20 miljoen kaarten minder verstuurd dan in 2010. Als deze afname ook in de komende jaren doorzet, dan hebben Nederlandse postbodes een probleem. Hoe populair de kerstwens per post ook mag zijn.

Bronnen:

* ‘Kerstkaartje per post nog steeds geliefd’, Metro, 6 december 2011

* Jeroen van Wieringen, eindredacteur Metro

* Onderzoek en persbericht Greetz

* Marieke van der Heijden, marketingcommunicatiespecialist Greetz

* Hanne Kluck, woordvoerder PostNL

* Onderzoek PostNL

* ‘Nederland loopt achter met digitale kerstwensen’, Microsoft/MSN, 8 december 2011

‘Meer armen door crisis’  is de kop van een artikel in onder andere het Brabants Dagblad van dinsdag 6 december 2011. Het artikel suggereert dat voedsel- en kledingbanken het drukker gaan krijgen in 2012, maar echte cijfers zouden nog niet bekend zijn. Waar is dit artikel dan wel op gebaseerd?

Het Brabants Dagblad beweert dat armoede in Nederland toeneemt, maar wat is de definitie van arm? Dat wordt in het artikel niet uitgelegd. Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) meldt op haar website dat armoede niet eenduidig vast te stellen is: “Mensen die onder de lage-inkomensgrens zitten, (voor een alleenstaande iets minder dan 1000 euro in de maand) hoeven niet daadwerkelijk arm te zijn.” Wanneer deze inkomensgrens toch aanhouden wordt, kan de groep ‘echte armen’ echter wel goed in beeld worden gebracht, stelt het CBS.

Het onderzoek

Het artikel is gebaseerd op cijfers uit een onderzoek van het CBS en ramingen van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP). In dit onderzoek komt inderdaad naar voren dat de kans op armoede niet afgenomen is en uit ramingen van het SCP blijkt dat deze kans in 2011 en 2012 toeneemt. Het risico op armoede is, volgens het onderzoek van het CBS en SCP, het grootst bij eenoudergezinnen, alleenstaanden jonger dan 65, mensen in de bijstand en kinderen.

Het Brabants Dagblad meldt dat de groep mensen onder de lage-inkomensgrens in 2011 en 2012 met ongeveer 60.000 huishoudens toeneemt. Dit blijkt volgens het onderzoek te kloppen, het staat alleen onduidelijk in het artikel. In 2012 zullen 60.000 huishoudens meer onder de lage-inkomensgrens zitten dan in 2010. Het stijgt dus in totaal in twee jaar met 60.000 huishoudens.

De voedsel- en kledingbank

Ron Verhees, directeur van de Nationale Kledingbank zegt in het artikel: “De Kledingbank Limburg opent vaker haar deuren om aan de vraag te voldoen”. Hij is juist geciteerd. Verhees meldde ook dat de kledingbank normaal zo’n 4000 mensen per jaar helpt, maar dat dit aantal in oktober al bereikt was.

De journalist haalt daarnaast Harrie Timmerman van koepelorganisatie Voedselbanken Nederland aan. Het klopt dat de voedselbanken het drukker hadden afgelopen jaar, maar het artikel zegt dat daar geen precieze cijfers over bekend zijn. Navraag bij Timmerman wijst uit dat dat laatste niet het geval is. De organisatie houdt het aantal cliënten per maand precies bij en die cijfers mogen ook bekend worden.

In het begin van het jaar hielpen de voedselbanken zo’n 21.000 mensen. Dit aantal liep dit jaar op tot 24.000. In de afgelopen drie maanden zijn er volgens Timmerman vijftien procent meer cliënten langs geweest dan in dezelfde periode vorig jaar. In het artikel geeft Timmerman aan dat de eerste zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) al gesignaleerd zijn bij de voedselbanken. Hij legt het aan FHJ Factcheck verder uit: “Een gewone werknemer kan terugvallen op een uitkering als hij zijn werk verliest. Vaak hebben zzp’ers zich niet goed verzekerd. Als zij zonder werk komen te zitten, komen ze meteen in de bijstand terecht.”

Reactie journalist

Het artikel van het Brabants Dagblad is in meerdere regionale dagbladen verschenen en  is oorspronkelijk afkomstig van de Geassocieerde Pers Diensten (GPD). Het artikel is geschreven door journalist Arjen de Boer.

FHJ Factcheck vroeg hem waarom hij koos voor de zin: ‘de groep mensen die onder de lage-inkomensgrens leeft, stijgt dit en volgend jaar met 60.000’ in plaats van: ‘in 2012 zullen er in totaal 60.000 huishoudens onder de lage- inkomensgrens bijgekomen zijn’.

De Boer legt uit: “Ik heb het onderzoek zelf bekeken. De zin die ik heb geschreven over de groep mensen die in 2012 onder de lage-inkomensgrens zullen leven, vind ik nog steeds duidelijk. Ik had ook kunnen zeggen dat er in 2012 in totaal 60.000 huishoudens bijkwamen, maar daar heb ik niet voor gekozen.”

De Boer heeft een duidelijk antwoord op de vraag waarom hij geen definitie van armoede in zijn artikel heeft opgenomen: “Dat heeft met lengte te maken. Het stuk was al te lang en ik wilde liever de directeuren van de Kleding- en Voedselbank aan het woord laten. Dat voegt net wat meer toe aan het artikel dan de definitie van armoede.”

Ook vroeg FHJ Factcheck hem waarom hij geen cijfers van de toename bij Voedselbanken Nederland had, terwijl de directeur vertelde deze cijfers wel te hebben. De Boer: “Op het moment dat ik de directeur sprak, had hij nog geen cijfers om de vergelijking met vorig jaar te maken. Hij had maandcijfers, maar die heb ik bewust niet gebruikt. Ik vond het alleen een toevoeging als ik de vergelijking met vorig jaar kon maken. Toen ik de directeur een week later voor een ander artikel belde, bleek hij de cijfers inmiddels te hebben, maar dat was te laat voor mijn artikel.”

Conclusie

Het artikel klopt wel, maar het mist af en toe duidelijkheid. De journalist staat volledig achter zijn artikel. Dat hij geen jaarcijfers over de toename bij de Voedselbank had, kwam doordat deze cijfers op dat moment nog niet beschikbaar waren. De strekking van het artikel is dat er meer mensen naar Voedsel- en Kledingbanken gaan omdat de kans op armoede groter wordt. Dat is ook het vooruitzicht voor 2012.

Bronnen

‘Meer armen door crisis’ uit het Brabants Dagblad van dinsdag 6 december

Armoedesignalement 2011 van het CBS en SCP

Harrie Timmerman, Voedselbanken Nederland

Ron Verhees, directeur Nationale Kledingbank

Arjen de Boer, journalist GPD

Door Charlotte Reddingius

‘Meisjes vaker crimineel door trauma’. Deze kop verscheen 8 december in het Nederlands Dagblad. Het artikel is afkomstig van de GPD. Aanleiding voor dit artikel lijkt een onderzoek naar crimineel gedrag onder minderjarige meisjes, maar welk onderzoek is dat dan? En is dit de aanleiding voor het schrijven van het artikel?

Er wordt in het artikel een aantal conclusies getrokken: “In bijna dertig jaar verdrievoudigde het aantal meisjes in de criminaliteit, zo bleek eerder dit jaar uit onderzoek. Daarmee steeg het aantal delinquente meisjes sneller dan het aantal jongens. Wel zijn jongens nog veruit in de meerderheid en plegen meisjes vaak lichtere delicten. Ze komen pas later in beeld bij justitie. (…) Deze meiden zijn net als criminele jongens vaker impulsief, verstandelijk beperkt, hebben vaak delinquente vrienden, weinig binding met school en problemen met hun opvoeders. Daarbovenop zijn meisjes vaker somber dan jongens, hebben meer last van relatieproblemen, zijn vaker zelfdestructief, seksueel misbruikt en hebben een slechte band met hun moeder.” In het artikel wordt geen onderzoek bij naam of toenaam genoemd.

Onderzoek van de Vrije Universiteit en Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)

FHJ Factcheck stuit na wat research op een onderzoek uit 2011 van de Vrije Universiteit in Amsterdam in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Veiligheid en Justitie: Delinquente meisjes (2011). De volgende constateringen in het artikel worden in het onderzoek van de VU genoemd als mogelijke risicofactoren bij meisjes: delinquente meiden zijn net als criminele jongens vaker impulsief, verstandelijk beperkt, hebben vaak delinquente vrienden, weinig binding met school en problemen met hun opvoeders. Daarbovenop zijn meisjes vaker somber dan jongens, zijn vaker zelfdestructief, seksueel misbruikt en hebben een slechte band met hun moeder. Eén constatering in het artikel komt echter niet terug als risicofactor in het onderzoek, namelijk ‘meisjes hebben meer last van relatieproblemen’. Daarnaast is in het onderzoeksrapport te lezen dat de constateringen kritisch bekeken zouden moeten worden: “Op basis van het beperkte literatuuronderzoek weten we niet welke domeinen het sterkst samenhangen met delinquentie van meisjes, weten we onvoldoende over de samenhang tussen leeftijd en verschillende risicofactoren en is vaak onduidelijk of er ook sprake is van causaliteit (bladzijde 166).”

Onderzoek van het CBS en Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)

De constatering dat in bijna dertig jaar het aantal meisjes in de criminaliteit verdrievoudigde, komt niet in het onderzoek Delinquente meisjes (2011) voor. Een daarop volgende conclusie die de journalist trekt, is dat daarmee het aantal delinquente meisjes sneller steeg dan het aantal jongens. Wel zijn jongens nog veruit in de meerderheid en plegen meisjes vaak lichtere delicten. Ze komen pas later in beeld bij justitie. Dit komt echter wel voor in het onderzoek Delinquente meisjes (2011). We zoeken dus verder. We vinden een bericht over een onderzoek op de website van het CBS. In dit bericht wordt geconcludeerd dat er driemaal zoveel strafzaken tegen meisjes hebben plaatsgevonden sinds 1995. Deze uitspraak is gebaseerd op statistische gegevens van het aantal afgedane strafzaken van het Openbaar Ministerie en de rechter. Het bericht op de website van het CBS strookt met de gegevens uit het onderzoek Criminaliteit  Criminaliteit en Rechtshandhaving 2008 (gepubliceerd in 2009), dat onder het CBS-bericht als bron staat aangeduid. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het CBS en het WODC.

Het artikel in het Nederlands Dagblad bevat dus twee onjuistheden: het aantal meisjes in de criminaliteit is verdrievoudigd, maar niet in bijna dertig jaar, maar ongeveer zestien jaar. Daarnaast was dit onderzoek al in 2009 uitgebracht en op de website van het CBS gepubliceerd, dus niet ‘eerder dit jaar’.

Reactie van de onderzoeker

Onderzoekster Anne-Marie Slotboom, verbonden aan de afdeling strafrecht en criminologie van de Vrije Universiteit in Amsterdam en onder meer gespecialiseerd in meisjescriminaliteit, is een van de auteurs van het onderzoek Delinquente meisjes (2011). Zij wordt in het artikel geciteerd en is hier tevreden over. “Ik vond het artikel wel aardig. Dit artikel geeft aardig de strekking weer, en de feiten kloppen wel. Ik heb het artikel van tevoren een aantal keren mogen inzien en zodoende mijn goedkeuring eraan gegeven. Het is niet zo handig om twee bronnen door elkaar te gebruiken, maar ik ben niet ontevreden. Ik heb veel slechtere ervaringen gehad.”

Juist geformuleerd?

Het artikel roept naast het weglaten van de onderzoeken de volgende twee vragen op: zijn de constateringen in het artikel niet te hard en te stellig opgeschreven? FHJ Factcheck legde deze vraag voor aan Slotboom. “Ik ben het met je eens dat het soms wat sterk is opgeschreven. Trauma speelt een grote rol, maar er zijn meer factoren die daarbij een rol spelen. Sommige dingen zijn misschien wat onduidelijk geformuleerd, tenminste wat betreft de weergaven van mijn verhaal. Ik zou de kop inderdaad niet zo kiezen. En vaker, ja en hoeveel vaker zijn meisjes crimineel door trauma? Dat laatste komt natuurlijk ook niet in het onderzoek terug. Maar de grote strekking van het verhaal klopt.” En wanneer is iemand delinquent? Is crimineel daarvoor de juiste term? Slotboom: “Ja, want het gaat over strafbaar gedrag. Delinquentie en criminaliteit worden vaak door elkaar gebruikt. Delinquentie staat voor meisjes die veroordeeld zijn of verdacht worden door de politie. In dit geval is crimineel ook goed omdat mijn onderzoek strafbaar gedrag betreft. Delinquentie wordt vaak wat breder gehanteerd.”

Wat is de nieuwsaanleiding?

Een persbericht van het onderzoek Delinquente meisjes (2011) werd gepubliceerd op 1 juli 2011 op de website van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Via databank Lexis Nexis bekijken we de berichtgeving hierover sinds 1 juli 2011. Begin juli pikken vijf media het nieuws op: persbureau ANP, NRC Next, Leeuwarder Courant, Noordhollands Dagblad en Dagblad van het Noorden. Op internet vinden we een bericht van de Volkskrant en nu.nl. De conclusie dat de criminaliteit onder meisjes sneller is gestegen dan bij jongens, wordt meestal als invalshoek gebruikt. De resultaten uit het onderzoek Criminaliteit en Rechtshandhaving 2008 (2009) komen in november 2009 ook in het nieuws, waaronder het ANP, Leeuwarder Courant, Spits, NRC en NRC Next. De vraag ontstaat daarom wat de aanleiding was voor het schrijven van dit artikel. Volgens onderzoekster Anne-Marie Slotboom is dit vanwege een congresdag over meisjes met ernstig probleemgedrag. Het congres, georganiseerd door het Leids Congres Bureau, was bedoeld voor professionals werkzaam in de jeugdhulpverlening. Het congres ging in op de achtergronden van probleemgedrag bij meisjes en het signaleren, bespreken en motiveren daarvan. Daarnaast werd specifieke problematiek als middelenmisbruik besproken. Het congres vond plaats op de dag dat het artikel gepubliceerd werd (8 december, 2011).

Reactie van de journalist

Journaliste en schrijver van het artikel in het Nederlands Dagblad is Mayke Calis. Ze werkt bij de GPD. Calis bevestigt dat het congres de nieuwsaanleiding was. Calis: “Ik kwam dat ergens tegen en dacht, dat is misschien nieuws. Ik heb vervolgens wat onderzoekers gebeld met het idee. Ik heb in het verleden al wel eens over dit onderwerp geschreven. Het was niet nieuw onderzoek, maar met dat congres kon ik er dan wel iets nieuwswaardigs van maken. Daarnaast had ik voor een andere invalshoek gekozen die eerder in de berichtgeving was voorgekomen.” Het congres komt pas later terug in het artikel. Daar heeft Calis bewust voor gekozen. “Voor de lezer is de nieuwsaanleiding van zo’n congres niet zo interessant. Je moet ook aantrekkelijk beginnen, zodat mensen doorlezen. Zo’n congres is niet zo interessant voor de lezer, maar voor vaklui. Het moet wel een leesbaar stukje worden. Als het echt nieuws was, had ik het wel gepresenteerd.”

Via onderzoekers kwam de journaliste aan haar informatie voor het schrijven van dit artikel. “Zij stuurden mij informatiemateriaal op. Daar ben ik van uitgegaan. Ik heb volgens mij één samenvatting doorgelezen.” Calis bevestigt dat ze twee onderzoeken door elkaar heeft gebruikt, maar wist niet dat de informatie van het CBS in haar artikel niet klopt. “Ik ben alleen uitgegaan van de aangeleverde informatie en heb niet apart nog het CBS gebeld.” Ook was het niet benoemen van het onderzoek een bewuste keuze. Calis: “De onderzoeken waren al oud, er was al over geschreven. Daarnaast had ik gewoon ruimtegebrek.” Calis is het eens met het feit dat haar kop ‘vrij stellig’ geformuleerd is. “Ja, maar zo gaat het altijd, dat is gebruikelijk en daar ontkom je niet aan. Als je het in de tekst maar wat genuanceerder neerzet. Maar het is wel zwaar samengevat inderdaad.”

Conclusie

De grote strekking van het artikel klopt. FHJ Factcheck controleerde de conclusies die de journalist trekt in het artikel met de verschillende onderzoeken. Het onderzoek wordt echter niet genoemd en het artikel bevat twee onjuistheden: het aantal meisjes in de criminaliteit is verdrievoudigd, maar niet in bijna dertig jaar, maar ongeveer zestien jaar, blijkt uit het onderzoek Criminaliteit en Rechtshandhaving 2008 (2009). Daarnaast was dit onderzoek al in 2009 uitgebracht en op de website van het CBS gepubliceerd, dus niet ‘eerder dit jaar’. Tot slot komt de constatering in het artikel dat meisjes meer last hebben van relatieproblemen nergens voor in het onderzoek Delinquente meisjes (2011). De journaliste erkent de onderzoeken niet genoemd te hebben door de oudheid van het onderzoek en ruimtegebrek. De congresdag over meisjes met probleemgedrag vond ze een interessante invalshoek om het onderwerp nogmaals aan te stippen. Daarbij is ze uitgegaan van aangeleverde informatie en heeft ze deze niet gecontroleerd.

Bronnen:

Anne-Marie Slotboom, afdeling strafrecht en criminologie aan Vrije Universiteit Amsterdam

Journaliste Mayke Calis van de GPD

Slotboom, A., Wong, T.M.L., Swier, C. & Broek, van der T.C. (2011) Delinquente meisjes. Achtergronden, risicofactoren en interventies Vrije Universiteit Amsterdam & Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum http://www.wodc.nl/onderzoeksdatabase/de-aanpak-van-meisjes-met-strafrechtelijke-titel-in-de-jjis.aspx?cp=44&cs=6796

Kalidien, S.N. & Eggen, A.Th.J. (2009) Criminaliteit en rechtshandhaving 2008. Ontwikkelingen en samenhangen Centraal Bureau voor de Statistiek & Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum
http://wodc.nl/onderzoeksdatabase/cenr-2008.aspx

Calis, M. (2011) Meisje vaker crimineel door trauma Nederlands Dagblad 8-12-2011 (GPD)

N.N. (2011) Criminaliteit onder meisjes toegenomen de Volkskrant 4-07-2011 http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2664/Nieuws/article/detail/2461463/2011/07/04/Criminaliteit-onder-meisjes-toegenomen.dhtml

N.N. (2009) Driemaal zoveel strafzaken tegen meisjes sinds 1995 Webmagazine CBS 2-11-2009 http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/veiligheid-recht/publicaties/artikelen/archief/2009/2009-2954-wm.htm

N.N. (2011) Meisjescriminaliteit steeg afgelopen jaren harder dan jongenscriminaliteit. Meer aandacht voor specifieke meisjesproblemen gewenst Persbericht Vrije Universiteit Amsterdam 01-07-2011 (Persbericht) http://www.rechten.vu.nl/nl/nieuws-agenda/nieuwsarchief/2011/meisjescriminaliteit.asp

N.N. (2011) Criminaliteit onder meisjes flink toegenomen nu.nl
http://www.nu.nl/binnenland/2556120/criminaliteit-meisjes-flink-toegenomen.html

N.N. (2009) Aantal strafzaken tegen meisjes gestegen nrc.nl http://vorige.nrc.nl/binnenland/article2402901.ece/Aantal_strafzaken_tegen_meisjes_gestegen

Door Aukje Schoonus

‘Voor negenhonderd basisscholen dreigt sluiting binnen drie jaar’. Dit is de eerste zin van een artikel in het Brabants Dagblad van woensdag 7 december 2011. De informatie in het artikel is grotendeels gebaseerd op een rapport van het Instituut voor Onderzoek van Overheidsuitgaven (IOO). FHJ Factcheck is benieuwd of de informatie in het artikel klopt.

Het onderzoek
Hoewel in het artikel alleen met de woorden ‘een rapport’ naar het onderzoek wordt verwezen, was het gemakkelijk te vinden op de website van de rijksoverheid. Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW). De titel is: ‘Kostenremanentie bij scholen voor primair onderwijs in krimpgebieden’. In het rapport wordt de publicatiedatum vermeld: ‘juni 2011’. Over het rapport is op 14 september een Kamerbrief verschenen, ondertekend door minister Marja van Bijsterveldt van OCW. De naam die bovenaan het artikel in het Brabants Dagblad staat, laat zien dat het bericht afkomstig is van een journalist van de Geassocieerde Pers Diensten (GPD). Waarom bericht het GPD in december over een onderzoek dat al in juni van hetzelfde jaar gepubliceerd is? Uit navraag bij een van de onderzoekers, Zosja Berdowski, blijkt dat de media niet actief zijn benaderd over het onderzoeksrapport. Het is een vraag die wij aan de schrijver van het artikel voorleggen.

‘Feiten’ in het artikel
Even terug naar de eerste zin van het krantenartikel. Uit het onderzoek blijkt dat deze informatie niet helemaal klopt. Lees deze passage uit het rapport: ‘In de periode 2010-2014 zouden, als de huidige opheffingsnorm niet verandert en het beleid niet wijzigt, 900 scholen hun deuren moeten sluiten wegens meerjarige overschrijding van de opheffingsnorm.’ (pag. 20)
De ‘drie jaar’ die in het artikel genoemd wordt, is dus in feite vijf jaar. Maar als je je bedenkt dat 2010 voorbij is en dat dat ook bijna geldt voor 2011, dan klopt het dat er drie jaar overblijft. Het getal van de negenhonderd basisscholen in de context van het GPD klopt dan echter niet meer. Immers, in die twee jaren die al verstreken zijn, zou een deel van die negenhonderd basisscholen al gesloten moeten zijn.

In het bericht wordt vervolgens uitgelegd wat die ‘opheffingsnorm’ is:  ‘Een school moet de deuren sluiten als het drie opeenvolgende jaren niet voldoet aan de norm voor het minimum aantal leerlingen. Deze opheffingsnorm is afhankelijk van de bevolkingsdichtheid en het laagst mogelijke aantal is 23 leerlingen in dunbevolkte gebieden.’
In het onderzoek is deze informatie niet terug te vinden. Een zoektocht op het internet via Google, met als zoekterm ‘opheffingsnorm’, levert echter wel de juiste informatie op. In de beantwoording van Kamervragen over het mobiliteitsplan ‘In beweging’ voor leerkrachten in krimpgebieden, legt minister Van Bijsterveldt (indirect) uit wat de opheffingsnorm inhoudt: ‘Bij daling van het aantal leerlingen, dalen zo ook de opheffingsnormen, waardoor er ook in dunbevolkte gebieden voldoende scholen zijn. De bekostiging van scholen stopt pas nadat scholen drie jaren achtereen onder de opheffingsnorm zitten. Er zijn verschillende bepalingen in de wet opgenomen, waardoor scholen ook onder de opheffingsnorm kunnen blijven bestaan (laatste school van een richting, geen andere scholen in de buurt). (… ) Ook kan ik toestaan dat scholen met minder dan 23 leerlingen tijdelijk worden opengehouden, als er op termijn perspectief is op meer leerlingen.’

Hoewel de uitleg van de opheffingsnorm in het artikel dus niet volledig is, is hij wel juist.
Deze onvolledigheid heeft geen consequenties voor wat er in de rest van het artikel wordt beweerd. Want, aldus het onderzoek, als deze opheffingsnorm niet wijzigt en het beleid niet verandert, dreigt voor 900 basisscholen sluiting binnen vijf jaar. En dat is ook wat je uit het artikel kunt opmaken.

Reactie van de AOb
In het krantenartikel wordt een woordvoerder van de Algemene Onderwijsbond (AOb) geciteerd. De woordvoerder, die niet bij naam wordt genoemd, vertelt dat de onderwijsbond zich zorgen maakt over de ontwikkelingen en dat zij vindt dat scholen te laat reageren op krimp in hun regio en dat ze meer moeten gaan samenwerken. FHJ Factcheck was benieuwd of de woordvoerder vindt dat hij door de journalist goed geciteerd is in het artikel. Een telefoongesprek met persvoorlichter Thijs den Otter van de AOb maakt duidelijk dat de betreffende woordvoerder goed geciteerd is in het bericht. De persvoorlichter legde uit dat de bond een duidelijk beleid heeft en dat de verschillende woordvoerders opdracht krijgen om de standpunten van de bond op een bepaalde manier naar buiten toe te verwoorden.

Reactie van de journalist
Journalist Jan ter Harmsel, werkzaam bij de GPD, heeft het artikel geschreven. De reden voor het later brengen van de resultaten van het onderzoek, is volgens hem dat ze het simpelweg niet eerder gezien hebben. “Een collega van me kwam het onderzoek ergens tegen en wees me er op. Je maakt dan een afweging of het nieuws nog relevant is of niet. In dit geval vond ik het nog relevant en besloot ik er een artikel over te schrijven. Het rapport is dan wel in juni verschenen, maar volgens mij is het pas rond november naar de Tweede Kamer gestuurd. Ook de meeste andere media hebben het gemist, of hebben er ook later over bericht.”
Ter Harmsel zegt het onderzoek zelf gelezen te hebben. Wanneer hij wordt geconfronteerd met de fout in de eerste zin van het artikel, reageert hij instemmend. “Vanaf nu tot eind 2014 is drie jaar. Het klopt dat statistisch gezien het gegeven van de negenhonderd basisscholen dan niet meer juist is. Dat laatste heb ik over het hoofd gezien.”

Conclusie
Op de vraag ‘Waarom bericht het GPD in december over een onderzoek dat al in juni van hetzelfde jaar gepubliceerd is?’ heeft de journalist die het artikel geschreven heeft, een duidelijk antwoord gegeven: omdat de GPD het onderzoek gewoon niet eerder gezien heeft. Daarnaast beaamde hij dat hij een fout had gemaakt in de eerste zin van zijn artikel. Naast deze fout en de onvolledigheid wat betreft de opheffingsnorm, is de overige informatie in het krantenartikel juist.

Bronnen:

Artikel ‘Sluiting scholen dreigt’ in het Brabants Dagblad van woensdag 7 december 2011

Journalist Jan ter Harmsel van de GPD

Onderzoekster Zosja Berdowski van IOO

Persvoorlichter Thijs den Otter van de AOb

Berdowski, Z., Eshuis, P.H., Oploo, M. van (2011) Kostenremanentie bij scholen voor primair onderwijs in krimpgebieden Instituut voor Onderzoek van Overheidsuitgaven

http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/rapporten/2011/09/14/kostenremanentie-bij-scholen-voor-primair-onderwijs-in-krimpgebieden.html

Bijsterveldt, J.M. van (2011) Onderzoek naar kostenontwikkelingen bij schoolbesturen in krimpgebieden 14 september 2011 Tweede Kamer: Den Haag (Kamerbrief)

http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2011/09/14/onderzoek-naar-kostenontwikkelingen-bij-schoolbesturen-in-krimpgebieden.html

Bijsterveldt, J.M. van (2011) Vragen van het lid Dijsselbloem over het mobiliteitsplan “In beweging” 28 november 2011 Tweede Kamer: Den Haag (Beantwoording Kamervragen)

http://www.rijksoverheid.nl/documenten-en-publicaties/kamerstukken/2011/11/28/beantwoording-kamervragen-over-het-mobiliteitsplan-in-beweging.html

‘Hoe vaker zwanger, des te minder kans op hartziekten’. Dat was de kop van een artikel dat op 1 december gepubliceerd is op de site van de Volkskrant. In het bericht stond dat vrouwen die veel kinderen hebben, minder risico lopen op hart- en vaatziekten. Maar is dit wel zo?

In het artikel van de Volkskrant staat dat uit onderzoek van de Universiteit van Californië is gebleken dat een hoge concentratie zwangerschapshormonen de kans op hartaandoeningen verkleint. De krant vermeldt Elsevier en Daily Mail als bronnen. Het artikel van Elsevier lijkt precies op het artikel van de Volkskrant, sommige zinnen zijn zelfs letterlijk overgenomen. En Elsevier heeft haar informatie weer van de Daily Mail. Deze staat op de site van het tijdschrift als enige bron vermeld.

Onderzoek

In januari 2012 verschijnt het onderzoek van Amerikaanse onderzoekers van de Universiteit van Californië in het tijdschrift Fertility and Sterility. Dit is een internationaal blad voor gynaecologen en verloskundigen. Wetenschappers hebben voor dit onderzoek 1294 vrouwen na de menopauze 25 jaar lang gevolgd. Van 1984 tot 1987 vonden de eerste gesprekken met de vrouwen plaats, zodat de onderzoekers konden opschrijven hoe oud de vrouwen waren en hoeveel zwangerschappen ze hadden gehad. Daarnaast keken ze naar de leefgewoonten van de vrouwen in verband met de gezondheid van hun hart. Jaarlijks kregen de deelnemers enquêtes toegestuurd. Daarnaast hadden ze geregeld controles in ziekenhuizen.  In 2007 ontvingen de onderzoekers alle informatie van de vrouwen en gingen ze kijken of er iets opviel.

Van alle vrouwen die mee hadden gedaan, was uiteindelijk 55 procent gestorven. Iets minder dan de helft van deze sterfgevallen was te wijten aan hart- en vaatziekten. De wetenschappers ontdekten dan vrouwen die vier keer of vaker zwanger waren geweest ongeveer 30 procent minder kans hadden om te sterven aan hart- en vaatziekten dan vrouwen die nooit zwanger waren geweest. Dit zou volgens hen komen doordat een hoge concentratie zwangerschapshormonen langdurige voordelen voor de bloedvaten met zich meebrengt.

Daily Mail

‘Big families are GOOD for the heart: Four or more babies cuts risk of mother suffering cardiac disease’. Dat schreef de Daily Mail op 28 november. Maar deze kop klopt niet met wat de onderzoekers ontdekt hebben. Uit het onderzoek blijkt namelijk dat het niet gaat om het aantal baby’s dat een vrouw heeft gekregen, maar om het aantal zwangerschappen dat ze heeft gehad. De wetenschappers rekenen hierbij alle zwangerschappen van minstens drie maanden. Ze hebben niet gekeken of al deze zwangerschappen ook tot geboortes hebben geleid.

Daarnaast benadrukt het artikel dat het alleen gaat om hartziekten, terwijl de onderzoekers ontdekt hebben dat het ook vaatziekten zijn waaraan vrouwen met meer zwangerschappen minder snel sterven.

Daily Mail meldt vervolgens dat het om een onderzoek gaat dat onder bijna 1300 vrouwen na de menopauze is gehouden. Dit klopt. In het onderzoek is te lezen dat de wetenschappers 1294 vrouwen hebben onderzocht die de menopauze hadden gehad.

Dan citeert de Daily Mail Marni Jacobs, de leider van het onderzoek: ‘De vrouwen uit ons onderzoek hadden minder kans om te sterven aan hartziekten als ze meer dan vier keer zwanger waren geweest.’ Dit is letterlijk geciteerd uit het onderzoek en geeft aan dat het de onderzoekers erom gaat dat vrouwen minder kans hebben om aan hart- en vaatziekten te sterven. Niet dat ze minder kans hebben deze ziekten te krijgen, wat wel wordt beweerd in de kop.

Helaas is het niet gelukt om de journalist van dit artikel te bereiken. Na verschillende mails, heeft ze nog niet gereageerd.

Volkskrant

Elsevier heeft in haar artikel dezelfde foute informatie staan en dit is weer overgenomen door de Volkskrant. Ook hier werd gesproken over het aantal baby’s in plaats van het aantal zwangerschappen. Maar waar nog duidelijker aan te zien is dat de Volkskrant letterlijk heeft overgenomen wat Elsevier schreef, is de volgende schrijffout: ‘Volgens Donald Peebles van het Britse Royal College of Obestricians and Gynaecologists (Verloskundigen en Gynaecologen) kan het risico op hartziektes toenemen door onvruchtbaarheid.’ Deze zin stond zo geformuleerd op de site van Elsevier. In plaats van Obstetricians schrijft de auteur Obestricians. Op de site van de Volkskrant is precies diezelfde fout gemaakt.

Correctie

De wetenschapsredactie van de Volkskrant heeft deze fouten zelf ook ontdekt en er een artikel over geschreven voor de rubriek ‘Twijfel’. In deze rubriek gaan journalisten van de Volkskrant artikelen na om te controleren of het wel klopt wat ze schrijven. In het artikel ‘Een moederhart een gouden hart’ schrijft freelancer voor de wetenschapsredactie van de Volkskrant Hans van Maanen over de fouten die de internetredactie heeft gemaakt. “Ik had een niet-pluis-gevoel over het bericht”, legt hij uit. “De route Volkskrant – Elsevier – Daily Mail maakte het er niet geloofwaardiger op. Reden dus om er zelf achteraan te gaan.”

Doordat de bron erbij was genoemd, kon hij het onderzoek opvragen en lezen. “Ik zag meteen hoe slordig de berichtgeving was. De journalisten hadden werkelijk geen enkele moeite gedaan het bericht in de Daily Mail na te trekken en er zelfs nog een paar vertaalfouten bij gemaakt. Ze haalden van alles door elkaar.”

Van Maanen heeft verder nog wat op te merken aan het Amerikaanse onderzoek zelf. Hoewel het onderzoek volgens hem betrouwbaar is, vielen hem toch een aantal vreemde dingen op die de onderzoekers verder niet uitlegden. Zo kwam hij erachter dat de jongste vrouwen uit het onderzoek het vaakst zwanger waren geweest. Vrouwen die niet zwanger waren geweest, waren 25 jaar geleden, toen het onderzoek begon, rond de 73 jaar oud. Dit terwijl vrouwen die vier tot twaalf keer zwanger waren geweest gemiddeld 65 jaar oud waren.

Daarnaast is Van Maanen erachter gekomen dat het onderzoek is gehouden in Rancho Bernardo, een stadje in Zuid-Californië. Daar wonen alleen rijke, blanke en slanke vrouwen die veel sporten en buitengewoon oud worden. Daardoor gaan de resultaten van het onderzoek misschien niet op voor een gewone moeder in bijvoorbeeld een achterstandswijk.

Om meer duidelijkheid te krijgen over het onderzoek, heeft Van Maanen de onderzoekers gemaild. Zij reageerden hier echter niet op.

Waarom de internetredactie niet heeft gecontroleerd of de informatie van Elsevier en de Daily Mail wel klopte, komt volgens Van Maanen doordat de website onafhankelijk van de redactie wordt gemaakt. “Veel eindredactie en controle is er niet”, vertelt hij. “Het wordt, vrees ik, niet zo serieus genomen.”

Conclusie

Er staan verschillende fouten in het artikel dat op de site van de Volkskrant is gepubliceerd. Dit komt doordat de auteur zelf niet heeft gecontroleerd of de informatie van Elsevier en de Daily Mail wel klopte. Zo spreekt het artikel van de Volkskrant over het aantal baby’s in plaats van het aantal zwangerschappen waar het in het onderzoek over gaat. Daarnaast gaat het niet om het krijgen van hart- en vaatziekten, maar om het sterven eraan.

Bronnen

- Hoe vaker zwanger des te minder kans op hartziekten, Volkskrant.nl, 1 december 2011

- Kans op hartfalen neemt af door veel zwangerschappen, Elsevier.nl, 28 november 2011

- Big families are GOOD for the heart: Four or more babies cuts risk of mother suffering cardiac disease, dailymail.co.uk, 28 november 2011

- Een moederhart een gouden hart, De Volkskrant via LexisNexis

- The association of reproductive history with all-cause and cardiovascular mortality in older women: the Rancho Bernardo Study, onderzoek van wetenschappers van de Universiteit van Californië

- Hans van Maanen, freelancer Volkskrant

“Vrouwen die drie keer hebben meegedaan aan het bevolkingsonderzoek naar borstkanker, hebben 49 procent minder kans te overlijden aan de ziekte als die bij hen wordt geconstateerd”. Dat stelt het AD in de krant van 7 december. Maar wat als er bijvoorbeeld na één onderzoek al kanker bij iemand wordt geconstateerd, heb je dan meer kans om te overlijden?

“Nee,” stelt onderzoekster Suzie Otto van het Erasmus MC, “het gaat namelijk niet om het aantal screenings, maar om het feit dat je meedoet.” Toch lijkt de onduidelijkheid in dit bericht niet bij een journalist van het AD te liggen, aangezien in het persbericht het volgende staat:  ‘Vrouwen bij wie borstkanker wordt geconstateerd en die voorafgaand aan die diagnose minstens driemaal hebben deelgenomen aan het bevolkingsonderzoek naar borstkanker, blijken in dit onderzoek 49% minder kans te hebben om te overlijden aan deze aandoening’. “Eigenlijk hoort daar in plaats van ‘drie keer’ gewoon het woord ‘deelname’ te staan”, geeft Otto toe.

Nog veel onduidelijk
Hoewel de onderzoekscijfers kloppen en Otto aangeeft dat er een fout in het persbericht van het Erasmus MC staat, blijven er alsnog enkele vragen onbeantwoord na het lezen van het artikel in het AD. Want waarom wordt er onderzoek naar borstkankerscreenings gedaan? Het blijkt een jaarlijks terugkerende evaluatie van borstkankeronderzoek te zijn. Otto: “Maar we hebben deze keer voor het eerst geen gebruikgemaakt van cijfers van het CBS, want ditmaal hadden we toestemming om de gegevens van screeningsorganisatie Stichting Bevolkingsonderzoek Zuid-West (SBZW) te mogen gebruiken. Het mooie aan deze cijfers – afkomstig uit Zuid-Holland en Zeeland – was dat deze specifiekere informatie betreffen dan de gegevens van het CBS. Het CBS heeft namelijk algemene gegevens zoals sterftecijfers, maar de SBZW heeft ook de screeningsdatums en wanneer en waardoor uiteindelijk kanker is ontdekt bij een bepaald persoon.”

Oude gegevens?
Ook opvallend is dat de onderzoekers, die in opdracht van het RIVM aan de slag gingen, cijfers en gegevens uit de periode 1995 tot 2003 gebruiken. Zijn deze gegevens acht jaar later niet verouderd? “Omdat we zulke specifieke gegevens hadden, moesten we ons veel meer verdiepen en duurde het lang om deze cijfers te analyseren. We zijn zo’n vier à vijf jaar geleden al begonnen met dit onderzoek, maar doordat we zo lang hebben onderzocht, hebben we nu wel een duidelijker beeld. We willen het in de toekomst dan ook op deze manier blijven doen en dus niet meer jaarlijks, maar om de paar jaar een rapport uitgeven”, aldus Otto.

Ander nieuws
In het onderzoek zelf staat een conclusie die interessant is. Het gaat om de volgende Engelstalige zin:  ‘Among the cases, 29.8% were diagnosed as a result of a screening examination, either initial or subsequent (screen-detected cancer) and 34.3% between screening rounds (interval cancer)’. Hieruit zou je, als journalist die dit onderzoek heeft gelezen, kunnen stellen dat er dus vaker dan eens per twee jaar zou moeten worden gescreend, omdat er meer borstkankergevallen in de tussentijd worden ontdekt dan bij de screenings zelf. Je kunt je afvragen hoe groot het nut van screenings is. Otto: “We spelen met veel dilemma’s wat betreft borstkankeronderzoek. Neem bijvoorbeeld dat vrouwen boven de 75 niet meer worden uitgenodigd, omdat het basisprincipe van ‘leven verlengen door middel van vroegtijdig opsporen van kanker’ voor hen niet meer geldt. Dit omdat het zich vanaf het 75e levensjaar niet meer loont om jaren te ‘redden’. Het moet wel rendabel zijn natuurlijk. En datzelfde geldt dus voor het aantal keer screenen. Het kost enorm veel geld en tijd en in de toekomst gaat de overheid dat geld in preventieve darmkankeronderzoeken steken, zodat we ook het aantal darmkankergevallen omlaag kunnen brengen.”

De onderzoekers van het Erasmus MC en het RIVM hebben in ieder geval een duidelijke boodschap afgegeven. “Deelname aan het bevolkingsonderzoek is gewoon erg belangrijk, vooral voor jezelf. En hoewel ik niet weet hoe Nederlandse media hierover hebben bericht, neem ik aan dat de boodschap namens ons duidelijk is”, besluit Otto.

Reactie journalist
Omdat er geen naam boven het stukje staat, weet het AD niet exact wie  verantwoordelijk was voor dit artikel. Een journaliste – haar naam mag niet gepubliceerd worden – van de algemene redactie wil wel een reactie geven: “Iedere dag krijg ik hier wel tien onderzoeken binnen. Als het van het Erasmus komt, zie ik geen enkele reden om het niet te geloven.” Het woord ‘driemaal’ in het persbericht roept bij haar dan ook geen vragen op. “Nee, je leest het verkeerd. Om iets wetenschappelijks te onderzoeken,  heb je een bepaalde populatie nodig. Zij hebben een groep mensen drie keer laten onderzoeken.” 

De auteur van dit bericht heeft dus niet met het Erasmus MC gebeld, want  volgens Otto hebben de onderzoekers gebruik  gemaakt van gegevens van een screeningsbureau en niet van eigen ‘proefpersonen’. Ook het feit dat er oude gegevens van jaren geleden worden gebruikt, roept bij haar geen vragen op. “Zodra een wetenschappelijk onderzoek gepubliceerd wordt, weet je  dat daar lang aan is gewerkt. Je wordt voor zo’n onderzoek om de vijf jaar opgeroepen, dus dan gaat zo’n onderzoek nou eenmaal heel erg traag.”

Het AD heeft dus vertrouwen in elke publicatie van het Erasmus, ondanks dat Otto zei dat er in dit persbericht een onduidelijkheid zat. “Het Erasmus verkondigt echt geen flauwekul. Dit zijn mensen die weten wat ze onderzoeken en waar ze over schrijven. Ik zag, en zie nog steeds, dan ook geen enkele reden om ze niet te geloven.”

Conclusie
Uit één telefonisch gesprek met Suzie Otto bleek dat ook het Erasmus MC fouten in zijn persberichten kan zetten.  Het AD heeft zich verder niet verdiept in dit onderzoek en is van mening dat het bericht zo overgenomen kon worden. Met de kwestie van UvT-hoogleraar Stapel nog in ons achterhoofd, blijkt wel dat ook universiteiten gecontroleerd moeten worden op hun bevindingen.

Bronnen:

Algemeen Dagblad: ‘Onderzoek naar kanker effectief’ (7 december 2011)

Journalist van het AD (anoniem)

Officiële persbericht Erasmus MC

Onderzoek zelf: ‘Mammography Screening and Risk of Breast Cancer Death: A population-based case-control study’

Suzie Otto (Erasmus MC, Rotterdam)

‘Nederlanders pinnen steeds vaker’, valt te lezen in het novembernummer van het blad Elsevier. Volgens het tijdschrift is het totale bedrag dat de afgelopen drie jaar (van 2007 tot 2010) is gepind met 0,6 miljard euro gestegen. Contant betalen is echter nog steeds populairder dan betalen met de pinpas, zo blijkt volgens Elsevier uit onderzoek van De Nederlandsche Bank (DNB). FHJ Factcheck nam het onderzoek onder de loep.

In het artikel in Elsevier staat dat het aantal pintransacties is gestegen van 1,6 miljard in 2007 tot 2,2 miljard vorig jaar en dat contant betalen vorig jaar nog steeds de overhand had. Er werd vorig jaar 4,4 miljard keer met het ‘ouderwetse’ papier afgerekend. Vooral ouderen, lager opgeleiden en vrouwen rekenen contant af, is te lezen in het weekblad.

Onderzoek

De Nederlandsche Bank deed in oktober 2010 onderzoek naar het betalingsgedrag van de Nederlandse bevolking. DNB heeft in de periode van 6 september 2010 tot 5 oktober 2010 7.499 consumenten één dag lang al hun betalingen laten registreren in een dagboekje. Vervolgens zijn deze transactiegegevens verzameld. De belangrijkste bevindingen zijn opgenomen in het rapport ‘Contante betalingen geteld, een studie naar het gebruik van contant geld in Nederland in 2010’, dat op 3 november op de website van DNB is verschenen.

In het rapport valt te lezen dat het aantal contante transacties en het aantal pinbetalingen steeds dichter bij elkaar komt te liggen. ‘Zo waren er in 2007 5,2 miljard contante betalingen en 1,6 miljard pinbetalingen, terwijl er in 2010 4,4 miljard contante betalingen waren en 2,2 miljard pinbetalingen’, staat in het rapport. De cijfers die in het artikel van Elsevier staan zijn correct overgenomen uit het rapport.

Bedragen

Het aantal contante betalingen aan de kassa is in drie jaar tijd afgenomen met zeventien procent, zo blijkt uit het rapport. Volgens DNB is dat een goede ontwikkeling. ‘Een verdere vervanging van contant geld door pinbetalingen bevordert de maatschappelijke efficiëntie en de veiligheid. Pinbetalingen zijn voor banken en toonbankinstellingen, winkels dus, veelal goedkoper dan contante betalingen. Bovendien zijn toonbankinstellingen met weinig geld in de kassa een minder aantrekkelijk doelwit voor overvallers’, luidt de verklaring in het rapport.

DNB heeft in haar enquête niet alleen gevraagd hoe vaak mensen pinnen en hoe vaak zij met contant geld betalen, maar ook hoe oud ze zijn, welk geslacht ze hebben en welke opleiding ze hebben genoten. In Elsevier staat dat vooral ouderen, lager opgeleiden en vrouwen met contant geld afrekenen. ‘Over het algemeen rekenen vrouwen vaker dan mannen hun aankopen af met contant geld. Mannen gebruiken juist vaker de pinpas of andere betaalmiddelen. Verder is het gebruik van contant geld relatief hoog onder senioren en bejaarden. Mensen tussen de 65 en 75 jaar rekenen 70 procent van al hun aankopen contant af en mensen van 75 jaar en ouder betalen zelfs 92 procent van al hun aankopen met cash. Dit is veel meer dan jongvolwassenen en mensen van middelbare leeftijd dat doen (circa 60 procent). Zij betalen juist relatief vaak met de pinpas, een creditcard of chipknip’, valt te lezen in het rapport. Het klopt dus dat vooral ouderen en vrouwen met contant geld afrekenen.

Maar hoe zit het met het opleidingsniveau? Uit de grafiek bij de desbetreffende alinea uit het rapport blijkt dat hoe lager het opleidingsniveau van een geënquêteerde is, hoe vaker hij met contant geld betaalt. ‘Vooral zij die enkel basisonderwijs hebben genoten en van wie het bruto inkomen per jaar lager is dan 24.600 euro, betalen nog vaak met contant geld (resp. 84 procent en 74 procent van al hun aankopen). Hoe hoger het opleidingsniveau en hoe hoger het inkomen, des te vaker men afrekent met de pinpas’, staat in het rapport. Ook deze gegevens heeft Elsevier dus goed overgenomen.

Reactie journalist

Jeroen Kraak is de auteur van het artikel in Elsevier. “Ik zag op de site van het ANP een berichtje staan over het onderzoek De Nederlandsche Bank. Daarin stond dat het aantal pintransacties in drie jaar tijd is toegenomen van 1,6 miljard naar 2,2 miljard. Ook viel te lezen dat contante betalingen aan de kassa vorig jaar 4,4 miljard keer werden gedaan. Ik heb het onderzoek van DNB bestudeerd en kwam tot de conclusie dat de cijfers die het ANP heeft gebruikt klopten.”

Kraak meent achteraf gezien te hebben dat hij één zinnetje anders had moeten formuleren. “In het rapport van DNB staat: ‘Consumenten in Nederland hebben in 2010 vijf miljard keer met contant geld betaald, waarvan 4,4 miljard keer aan de kassa.’ In mijn artikel staat dat er 4,4 miljard keer met contant geld werd betaald. Ik bedoel daarmee te zeggen: aan de kassa. Je kunt ook in andere dagelijkse situaties met contant geld betalen. Dat had ik misschien iets duidelijker in mijn artikel moeten vermelden.”

Conclusie

De journalist heeft alle gegevens uit het rapport van DNB correct overgenomen. Hij vindt zelf dat hij één zin duidelijker had kunnen formuleren. In het rapport van DNB staat: ‘Consumenten in Nederland hebben in 2010 vijf miljard keer met contant geld betaald, waarvan 4,4 miljard keer aan de kassa.’ In het artikel van Kraak staat dat ‘Nederlanders 4,4 miljard keer met contant geld betaalden.’ De lezer weet niet dat met het getal ‘4,4 miljard’ het aantal keer betalen aan de kassa wordt bedoeld. “Dus had ik het uit moeten leggen”, meent Kraak.

Bronnen

- Kortje in Elsevier: Pinnen - Onderzoeksrapport ‘Contante betalingen geteld, Een studie naar het gebruik van contant geld in Nederland in 2010′

- De site van De Nederlandsche Bank, www.dnb.nl

- Jeroen Kraak, journalist van Elsevier

Door Eva Stolk

De dodelijke roodrugspin komt dichterbij. Hij ‘dringt Europa binnen’ en is al gespot in Engeland, zo koppen verschillende nieuwssites en kranten op 14 november, waaronder ad.nl. Het klinkt bijna alsof we deze giftige spin binnenkort in een hoekje van onze slaapkamers kunnen aantreffen. Maar hoe dichtbij komt de van oorsprong Australische roodrugspin nu eigenlijk? 

Spinnenexpert Sjef van Overdijk, werkzaam in dierenpark De Oliemeulen in Tilburg, noemt het bericht ‘broodje aap’. De roodrugspin is volgens Van Overdijk ‘potentieel gevaarlijk’, maar volgens de kenner is gevaar iets wat je afdwingt. “Zo’n spin bijt niet zomaar. Mensen weten gewoon niet hoe ze met spinnen moeten omgaan.” En al wordt iemand toch gebeten, dan is dat vervelend, maar slechts in zeldzame gevallen dodelijk. “Alleen voor mensen die toch al zwak zijn of een lagere weerstand hebben, geldt dat een beet echt gevaarlijk kan zijn. Bij hoogbejaarden bijvoorbeeld, baby’s en mensen met een allergie kan een beet tot de dood leiden.” Een ‘normaal mens’ sterft volgens Van Overdijk nooit aan de beet van de roodrugspin.

De roodrugspin ‘dringt Europa binnen’, zo is in de eerste zin van het artikel te lezen. Maar volgens Van Overdijk is de spin al veel eerder op ons continent gesignaleerd, bijvoorbeeld in België. De spin zou ook Nederland wel eens binnenkomen via haventransporten, aldus Van Overdijk. De aanwezigheid van de roodrugspin in ons land zal altijd incidenteel blijven, zo beweert hij. “Het Nederlandse klimaat laat het simpelweg niet toe dat de spin zich hier definitief vestigt. Het is te koud en te vochtig voor deze exotische spin. De media hebben dit bericht enorm opgeblazen, het is totale onzin dat deze spin Europa echt binnendringt.”

Eerste keer in Europa?

Navraag bij Havenbedrijf Rotterdam leert dat het zelf geen informatie bewaart over spinnen die ons land via de haven binnenkomen. Hierover gaat volgens een woordvoerder de nieuwe VWA, waarin de Algemene Inspectiedienst (AID), de Plantenziektenkundige Dienst (PD) en de Voedsel en Waren Autoriteit (VWA) zijn samengebracht. Bij de nieuwe VWA weet men te vertellen dat er op de website van de organisatie inderdaad een overzicht is van exotische dieren die zijn aangetroffen in transporten. Specifieke spinsoorten worden hierin echter niet genoemd. De AID blijkt ook niet over de gevraagde informatie te beschikken en verwijst door naar de Dienst Regelingen (DR) van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie. Hier speelt men de vraag weer door aan informatiedienst Postbus 51, die ook geen antwoord op de vraag heeft en die weer terugspeelt aan de nieuwe VWA, die nogmaals meldt de informatie niet te kunnen verstrekken.

Bekend is wel dat de spin in 2003 al eens in het Belgische Hasselt werd gesignaleerd. Dat leert onderzoek via kranten-database LexisNexis. In datzelfde jaar beweerde Walter Getreuer, toen directeur van reptielendierentuin- en opvangcentrum Serpo in Delft, dat de roodrugspin ook in Nederland oprukt. Volgens hem werden er destijds door strenge milieueisen steeds mildere bestrijdingsmiddelen gebruikt bij geïmporteerde goederen uit verre landen, waardoor steeds meer dieren in ladingen overleven. De directeur van Serpo zei destijds per jaar tientallen exotische spinnen binnen te krijgen, die in en rond het huis gevangen werden, waaronder ook roodrugspinnen. In 2009 dook de spin overigens ook op in Japan, waar zij waarschijnlijk met cargoschepen was aangekomen. Een jaar later kwam de roodrugspin via transporten tevens in Nieuw-Zeeland terecht.

Nieuws?

Sanne Riepema, (web)redacteur bij De Persgroep, waarvan de website van Algemeen Dagblad onderdeel is, heeft het artikel niet geschreven, maar kan wel vertellen hoe het tot stand is gekomen. Ze meldt dat het artikel afkomstig is van de Belgische nieuwswebsite hln.be, ook onderdeel van De Persgroep. Daar heeft men de Engelse krant The Sun als bron gebruikt. “Aangezien er in het stuk staat vermeld dat de informatie afkomstig is uit The Sun, is de berichtgeving niet ‘fout’. Het is een constatering van wat er in die krant staat.” Bij uitgebreide artikelen, bijvoorbeeld voor de krant, wordt er wel altijd dieper ingegaan op de feiten, aldus Riepema. “Onderzoeksjournalistiek laten we het maar even noemen.”

Kennelijk is het bij De Persgroep niet ongebruikelijk nieuwsberichten klakkeloos van andere nieuwswebsites en kranten over te nemen. En blijkbaar valt het checken van feiten onder ‘onderzoeksjournalistiek’. Duidelijk is in elk geval dat de roodrugspin deze maand niet voor het eerst in Europa werd gesignaleerd. Waarom dit door verschillende media toch nieuwswaardig werd geacht is dan ook niet duidelijk. Bovendien is het ‘binnendringen’ van de spin in Europa sterk overdreven, aangezien de spin hier slechts geringe overlevingskansen heeft. Bij De Persgroep had men dus beter een telefoontje kunnen plegen met deskundige, alvorens dit ‘nieuws’ te brengen.

• Dodelijke roodrugspin komt dichterbij: gespot in Engeland, AD.nl, 14 november 2011.
• Opmars van de zwarte weduwe, Algemeen Dagblad, 22 augustus 2006 (via LexisNexis).
• Uitheemse giftige spinnen rukken op, De Telegraaf, 10 juli 2006 (via LexisNexis).
• Sjef van Overdijk, dierenpark de Oliemeulen
• Havenbedrijf Rotterdam
• Algemene Inspectiedienst/nieuwe VWA
• Dienst Regelingen
• Ministerie van Economische Zaken, Innovatie en Landbouw
• Sanne Riepema, (web)redacteur bij De Persgroep