Bureaucratie, ‘geheime’ cijfers en hearsay

Door Niels Schuurbiers

Nederlandse burgers zijn steeds minder tijd en geld kwijt aan bureaucratische rompslomp. Dat meldde afgelopen zaterdag een groot deel van de Nederlandse dagbladen. Die deden dat op gezag van het ANP. Dat het weer had van het Algemeen Dagblad. En die krant maakte weer gebruik van cijfers uit het tv-programma Rondom 10. En dat programma had wel cijfers, maar mocht het onderzoek zelf niet inzien. Zo vertrouwde bijkans de gehele Nederlandse journalistiek op oncontroleerbare cijfers.


‘Bureaucratie kost de burger minder geld.’ Onder die kop verscheen afgelopen zaterdag in verschillende dagbladen een artikel. In het stuk wordt het Algemeen Dagblad als bron genoemd. “Het nieuws kwam niet van het AD, maar was het onderwerp van de uitzending van Rondom 10 van afgelopen vrijdag’, aldus Ferdi Schrooten van de Rondom 10-redactie. “Jammer dat het ANP ons niet noemt.”

Het nieuws stond in kranten als de Leeuwarder Courant, De Telegraaf en nrc.next. Alle artikelen zijn gebaseerd op een bericht van het ANP. Er wordt in de stukken terugverwezen naar een artikel in het Algemeen Dagblad. In het artikel ‘Minder tijd kwijt aan bureaucratie’ van het AD staat: “De cijfers staan in een onderzoek van de overheid naar het eigen presteren. Ze worden vanavond gepresenteerd in het tv-programma Rondom 10”.

Hier dus wel de verwijzing naar het tv-programma, dat zelf de cijfers bij het Misterie van Justitie en van Binnenlandse Zaken naar boven haalde. In het door het ANP verspreide bericht staat geen verwijzing meer naar het NCRV-programma.

Aanleiding van Rondom 10
Rondom 10 kwam op het onderwerp door klachten van burgers. “Toen hebben we het onderwerp opgepakt en zijn we het uit gaan zoeken”, zegt Schrooten. “Ook is het verlagen van de bureaucratie een speerpunt van dit kabinet. Het was goed om eens te kijken hoe ver ze daarmee zijn.”

Het onderzoek waar de cijfers uit komen is vreemd genoeg nog niet in te zien. Schroot heeft met een ambtenaar van elk van de twee ministeries (Justitie en Binnenlandse Zaken) de cijfers doorgenomen. “Die gegevens hebben we nog besproken met diverse hoogleraren, die er kritiek op leverden. ‘Cijfers zeggen niet zoveel’, zei de hoogleraar die we in de studio hadden. De staatssecretaris zei tijdens het programma ook al: ‘cijfers zeggen niet altijd alles’,” aldus Schrooten.

De cijfers werden door Rondom 10 betrouwbaar geacht doordat de staatsecretaris er in het programma uitleg over wilde geven, maar ook doordat het onderzoek door een aparte instelling is gedaan.

Oorspong van het nieuws
Nadat ze de cijfers in handen hadden, meldde Rondom 10 dit in een persbericht. Het AD ging hiermee verder en publiceerde het artikel zaterdag. In dat bericht wordt Rondom 10 als bron genoemd. Daarna pakte het ANP het op. Bij het ANP was de betreffende medewerker niet aanwezig. Een andere redacteur (“Ik wil niet geciteerd worden”), meldt dat het gebruikelijk is dat niet direct naar de primaire bron wordt verwezen.

“Het is wel jammer, omdat het ANP naar ons programma door had kunnen verwijzen”, zegt Schrooten. “In de uitzending van Rondom 10 reageert staatssecretaris Ank Bijleveld van Binnenlandse Zaken. Ook geven we wederhoor door burgers aan het woord te laten die slechte ervaringen hebben met de bureaucratie. Het was een extra service naar de klanten van het ANP geweest om ons erbij te noemen.”

Het bericht van het ANP, waarin werd verwezen naar het AD, kwam weer terug bij het AD zelf. Die plaatste het opmerkelijk genoeg ook op de eigen site onder de kop: ‘Bureaucratie kost burger minder tijd en geld’. In dat bericht verwijst het Algemeen Dagblad terug naar de eigen berichtgeving. Ook komt Rondom 10 in dit bericht niet meer voor.

De FHJ Factcheckers hebben geprobeerd het originele onderzoek in te mogen zien. Het ministerie geeft geen inzage omdat het onderzoek pas later openbaar wordt gemaakt en aan de Tweede Kamer wordt aangeboden. Ten eerste is het dan bevreemdend dat het ministerie (twee zelfs) wel blijkt mee te werken aan het toespelen van de cijfers aan Rondom 10. Wellicht omdat de cijfers wel heel nadrukkelijk bevestigen dat het kabinet goed bezig is als het om bureaucratie gaat. Op de tweede plaats verspreidt Rondom 10 cijfers die het zelf niet kon controleren. En op de derde plaats buitelen vervolgens de media over elkaar heen met het overnemen van een oncontroleerbaar bericht.

De FHJ Factcheckers zouden graag hebben bezien hoe het onderzoek is uitgevoerd, of er wellicht definities zijn gewijzigd, of dat er wellicht iets anders aan de hand is met het onderzoek. Het bleek niet mogelijk.

Waarmee dus een journalistiek dilemma resteert. Moet je als journalist politiek gevoelige cijfers publiceren als je niet in staat bent te controleren hoe die cijfers tot stand zijn gekomen? Of kun je eigenlijk evengoed wachten met openbaarmaken tot het rapport beschikbaar is. Nu zal bij veel krantenlezers en Rondom 10-kijkers de boodschap zijn blijven hangen dat het erg goed gaat met het terugdringen van de bureaucratie. Of dat ook werkelijk zo is, weten de publicerende media helemaal niet.

Het Algemeen Dagblad reageerde op de dubbele publicatie op de site bij monde van Bart van Oortmerssen, chef van de internetredactie. “Het ANP gebruikt de eigen bronnen in persberichten. Dat zij geen melding maken van Rondom 10 als oorspronkelijke bron is daarom niet uitzonderlijk”, aldus de chef. Het ANP gebruikt als bron het medium waar ze zelf het nieuws vandaan hebben en niet de oorspronkelijke bron. “Niet goed, wel ‘common practice’,” volgens Van Oortmerssen.

Bronnen
Uitzending Rondom 10 van 6 september
Berichten AD: ‘Minder tijd kwijt aan bureaucratie’ en ‘Bureaucratie kost burger minder tijd en geld’
Leeuwarder Courant: Bureaucratie kost burger minder tijd en geld

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s