Zorgt muziek voor een ‘kortere’ wachttijd?

Door Koen van der Velden

De NS en Prorail komen samen met een nieuw wapen in de strijd tegen het ellenlange wachten op treinstations, namelijk (klassieke) muziek. Dat schrijft GPD-journaliste Annemieke Kooper op maandag 2 november (onder andere gepubliceerd in regionaal dagblad De Stentor). Uit een promotieonderzoek naar de beleving van wachttijd, uitgevoerd door drs. Mark van Hagen in opdracht van de NS, zou blijken dat muziek de ‘gevoelswachttijd’ bij reizigers reduceert. Uit het artikel komt naar voren dat het wachten op een perron als drie keer langer ervaren wordt als de daadwerkelijke tijd. FHJ Factcheck ging op zoek naar de feiten.

NS en Prorail
Al snel bleek dat de NS allerminst bereid is het onderzoek te delen. Dat wordt duidelijk na verscheidene telefoontjes met de afdeling persvoorlichting en wat mailverkeer met woordvoerster Nienke Spanauf. “Helaas kan ik niet aan dat verzoek voldoen”, antwoordt zij wanneer FHJ Factcheck het onderzoek in handen wil krijgen. Ook een vraaggesprek met onderzoeker Mark van Hagen behoort niet tot de mogelijkheden. Pogingen bij Prorail leveren evenmin resultaat op. De organisatie verwijst naar de NS en we zijn terug bij af.

GPD-journaliste Kooper had meer geluk. Niet alleen kreeg zij het onderzoek toegestuurd (via een collega met goede banden met de NS), ook regelde zij een gesprek met Van Hagen en woordvoerders van de NS en Prorail. Helaas wil ook Kooper weinig kwijt over het onderzoek en de gebruikte onderzoeksmethodes. “Ik heb het in vertrouwen van een bron ontvangen en vind het niet netjes om daar nu iets over te gaan zeggen.” De constatering dat de wachttijd bij reizigers voor het gevoel driemaal langer lijkt, komt volgens de journaliste voort uit eerdere onderzoeken van de spoorwegorganisatie.

In een laatste poging het onderzoek te bemachtigen benadert FHJ Factcheck onderzoeker Mark van Hagen per e-mail. Een telefonisch interview met FHJ Factcheck past niet in het schema van de onderzoeker, laat hij weten. Opvallend genoeg meldt hij via een e-mail dat zijn onderzoek nog in ‘volle gang is’ en dat hij slechts ‘wat eerste resultaten’ heeft getoond. Wat de onderzoeker vindt van de berichtgeving in De Stentor, komen we niet te weten. FHJ Factcheck concludeert dat Van Hagen – senior projectleider strategisch onderzoek bij de NS – dus nog niet is gepromoveerd op zijn onderzoek naar de beleving van wachttijd.

Het oordeel van de deskundigen
“Het klopt dat tijd sneller lijkt te gaan wanneer je in een positieve stemming bent. In dat opzicht is de Engelse uitspraak time flies when you’re having fun wel waar”, zegt Michael Vliet, docent psychologie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Ook hij deed onderzoek naar de perceptie van tijd. Net als FHJ Factcheck vraagt Vliet zich af hoe de NS aan de wetenschap komt dat ‘reizigers hun wachttijd als drie keer langer ervaren dan deze in werkelijkheid is’, zoals journaliste Kooper het omschreef. “Het zou kunnen dat je denkt drie minuten gewacht te hebben, wanneer het in werkelijkheid één minuut was. Het wordt een ander verhaal als het om een wachttijd van twintig minuten gaat. Het lijkt me niet dat die periode als een uur ervaren wordt.”

Of muziek de remedie voor het lange wachten is? “Ten eerste hangt het er vanaf of je de muziek als prettig ervaart”, vervolgt Vliet. “Is dat niet het geval, dan kan het ook averechts werken. Het gaat erom dat je opgaat in de muziek, alleen dan kan het werken. Je wordt in dat geval afgeleid van het bereiken van je doel.”

Bezigheden die afleiden
Voormalig muziektherapeut Harrie Oud kan het beamen. “Alle bezigheden die afleiden van het hoofddoel, namelijk het zo snel mogelijk bereiken van de bestemming”, stelt hij. Een sigaret roken, koffie drinken of het oplossen van een sudoku, alles kan helpen volgens Oud. Zo ook muziek. “Het is een draaggolf van de gedachte. Muziek zorgt voor een modus waarin anders gedacht wordt. Niet alle honderd procent van je denkcapaciteiten worden benut, waardoor je niet gaat denken: nog een minuut, nog een minuut…”

Eén type reiziger zal volgens Oud weinig profijt hebben van het initiatief van de NS: de extreem haastige. “Zij vinden alles storend. Ze hebben een hekel aan onduidelijke informatie, zoals muziek. Het leidt af van hun doel. In dat geval zou livemuziek van bandjes beter werken, zoals je vaak op de metrostations van Parijs ziet. De haastige reiziger heeft dan een duidelijk baken. Wanneer je er naartoe loopt wordt de muziek luider, als je ervan wegloopt, wordt het zachter. Bij ontelbare speakers op een station is dat een ander verhaal.”

Zelfde methode, nieuw doel
Oud kaart nog een andere functie van muziek op stations aan. “Je scoort ermee in twee doelen tegelijk. Niet alleen de wachttijd wordt ‘verkort’. Het is bekend dat hangjongeren en klassieke muziek niet samengaan, die gaan er vermijdend gedrag van vertonen.”

Die conclusie vormde de basis voor eerdere proeven van de NS. De stations van Gouda, Heerlen en Den Haag HS werden enkele jaren geleden (in de avonduren) al voorzien van klassieke deunen, zo blijkt ook uit het artikel van de GPD. “Het is ook zeker geen primeur”, zegt Ol van Iersel, voorzitter van de Limburgse afdeling van reizersvereniging Rover. Hij wordt in het bewuste artikel geciteerd. “Destijds was het effectief tegen drugsverslaafden. Of er nog steeds muziek klinkt, weet ik niet, ik ben al een tijd niet meer op het station van Heerlen geweest.”

Navraag bij de NS over deze kwestie levert wederom niets op. Journaliste Kooper kan uitsluitsel geven. “Deze proeven zijn inmiddels gestopt, omdat het doel bereikt was”, weet zij. “De huidige proef gebruikt dezelfde methode, maar dient ditmaal een ander doel.”

Conclusie
“Ik sta volledig achter mijn artikel”, zegt Kooper. En inderdaad, op feitelijke onjuistheden of slordigheden is zij niet te betrappen. Of dat anders was geweest wanneer FHJ Factcheck het onderzoek in handen had gehad, blijft de vraag.
Ook naar de totstandkoming en methodiek van het onderzoek kunnen we slechts gissen. De stelling dat wachten zonder afleiding drie keer zo lang lijkt te duren, lijkt wat kort door de bocht en behoeft enige nuance. Uit de bevindingen van de deskundigen blijkt echter dat muziek daadwerkelijk invloed kan hebben op de ervaring van wachttijd bij treinreizigers. Al zal het nog een ingewikkelde kwestie worden welk muziekgenre het beste werkt.

Tot slot kunnen we concluderen dat de NS gezien de krampachtige houding rond het onderzoek van Van Hagen een weinig transparante indruk maakt. Daarnaast is het vreemd dat de spoorwegorganisatie het muzikale experiment start op basis van een onderzoek dat nog in volle gang is.

Bronnen:
Annemieke Kooper, journaliste GPD
Michael Vliet, docent psychologie aan de UvA
Harrie Oud, voormalig muziektherapeut
Ol van Iersel, voorzitter Rover (afdeling Limburg)
Mark van Hagen – Onderzoeker

Advertisements

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s