‘Ik had liever een representatief onderzoek gedaan’

Door Noud Broekhof

‘Fors meer hoofdluis op basisscholen’, is de kop in het Algemeen Dagblad (AD) op 5 november. Een kwart van de ouders (25,5 %) zegt dat hun kind het afgelopen jaar luizen heeft gehad. Dat blijkt uit een online enquête van het Landelijk Steunpunt Hoofdluis. De stichting maakt een vergelijking met het ‘meest recente onderzoek’ van de GGD uit 1994 en stelt een ‘forse toename’ vast. Kan dat zomaar, die vergelijking, en klopt het wel? FHJ Factcheck onderzocht het.

Als we het onderzoek goed doorspitten, valt de voorzichtige houding van het Landelijk Steunpunt Hoofdluis (LSH) meteen op. Zo lezen we dat ‘de cijfers voorzichtig geïnterpreteerd moeten worden’. Verder noemt de organisatie haar eigen onderzoek ‘niet helemaal representatief’ voor de totale doelgroep. Vreemd, want van deze onzekerheid is niets terug te lezen in het persbericht, laat staan in het artikel van het AD. Waarom niet?

Onzorgvuldig
Voorzitter Ingrid Ligthart van LSH legt uit: “Ik heb overwogen om het erin te zetten, maar ik wilde dat het bericht opgepikt werd. Media-aandacht is echt belangrijk voor ons.” Of de cijfers en de vergelijking met het GGD-onderzoek uit 1994 nou wel of niet kloppen, daar lijkt Ligthart niet echt wakker van te liggen. “We hebben onze publiciteit. Bovendien heb ik niet de exacte getallen uit 1994 tot mijn besschikking. Dat maakt het onderzoek inderdaad onzorgvuldig”, geeft ze toe.

FHJ Factcheck besloot toch wat dieper in de zaak te duiken. In de berichtgeving wordt gesproken over het ‘meest recente onderzoek’ naar hoofdluis. 11 procent van de onderzochte kinderen zou in 1994 hoofdluis hebben gehad, volgens een onderzoek van de GGD. Meer weet LSH niet te vertellen over het onderzoek, terwijl dat toch de nieuwsaanleiding is.

Onderzoek niet bekend
We besluiten het onderzoek uit 1994 op te vragen bij de GGD Nederland. De gezondheidsdienst gaat speciaal voor ons op zoek naar het rapport. Na ruim een week van bellen en mailen krijgen we antwoord. “Intern is bij ons het onderzoek uit 1994 niet bekend”, aldus Thea van Unen van de afdeling communicatie.

Ook als we verder zoeken in ons krantenarchief en in de ANP Databank vinden we niets. Onze laatste hoop hebben we gevestigd op biologe Attie Bos van de Rijksuniversiteit Groningen (RuG). Zij deed in 2003 onderzoek naar controle en diagnose van hoofdluizen. Ze schreef het eindrapport Hoofdluis, een blijvende kopzorg?. Ook Bos verwijst in haar rapport naar het GGD-onderzoek. “Een fout”, zegt ze zes jaar na dato. “Dat onderzoek is gedaan door TNO.”

Liever representatief
We confronteren Ligthart met onze bevindingen. “Oh, het kan goed kloppen dat het onderzoek niet terug te vinden is”, zegt ze. Maar hoe komt ze dan aan die 11 procent? “Ik heb de informatie overgenomen van het RIVM.” Als we op de website van het overheidsinstituut kijken, vinden we onderaan de pagina eindelijk een deel van het vermeende onderzoek. Het betreft een algemene gezondheidspeiling onder ruim 4000 basisschoolleerlingen in het schooljaar 1993/1994. Inderdaad 11% van de kinderen zou in het schooljaar ervoor hoofdluis hebben gehad.

Aan de hand van deze magere informatie concludeert het LSH dus dat er sprake is van een ‘forse toename’. Maar de stichting vergeet in het persbericht te vermelden dat de twee onderzoeken niet met elkaar te vergelijken zijn. Aan de online enquête van dit jaar deden namelijk 542 ouders mee, terwijl het in 1994 ruim 4000 basisschoolleerlingen betrof. “Dat is een volledig andere onderzoeksmethode. Zo kun je dat niet met elkaar gaan vergelijken”, zegt Cindy van Summeren, specialiste in statistieken en onderzoeken.

Ligthart weet dat zelf ook. “Daarom heb ik ook de woorden ‘forse toename’ gebruikt. Ik had liever een representatief onderzoek gedaan. Maar dat was niet mogelijk. Wij zijn een jonge organisatie en hebben maar beperkte middelen”, aldus Ligthart.

Verdubbeling
Aan de hand van de procentstijging (van 11 naar 25 procent) schrijft het AD dat de besmettingen met hoofdluis op basisscholen zijn verdubbeld. Dat klopt statistisch gezien niet, “want daarvoor moet je met absolute getallen rekenen”, aldus Van Summeren. Aangezien FHJ Factcheck ontdekte dat de onderzoeksmethoden van beide onderzoeken verschillend zijn, had het AD niet mogen spreken van een verdubbeling.

We vroegen de binnenlandredactie van het AD om een reactie. “Als jullie dat onderzocht hebben, dan kan dat best kloppen. Helaas is het niet meer mogelijk om te achterhalen wie dat artikel heeft geschreven”, zegt Janneke Boluijt van de redactie na een lange zoektocht. Ook het persbericht kan ze niet meer terugvinden in het archief. De krant geeft daarom geen reactie meer op het bericht.

Niet de enige
Het AD was overigens niet de enige krant die het onderzoek van het LSH publiceerde. Ook de Volkskant ging met het persbericht aan de haal, weliswaar iets zorgvuldiger. “Ze hebben me netjes gebeld. Zo kon ik beter mijn verhaal doen”, zegt Ligthart. In het Volkskrantartikel legt ze inderdaad uit dat ‘de cijfers onderling niet helemaal te vergelijken zijn’. Toch spreekt ook de Volkskrant onterecht over een verdubbeling. De NOS doet dat ook. Maar de omroep belde Ligthart wel voor een reactie, in de vorm van een radio-interview.

Conclusie
Het Landelijk Steunpunt Hoofdluis maakte een aantal fouten. Zo had de stichting niet alleen in het onderzoek, maar ook in het persbericht een voorzichtige houding moeten aannemen. Dan was het voor het AD duidelijk geweest dat het geen representatief onderzoek betrof.

Verder pakte de vergelijking met een onderzoek uit 1994 niet goed uit. Ten eerste zegt de GGD het onderzoek helemaal niet uitgevoerd te hebben, dat komt niet erg sterk over. Ten tweede was er te weinig bekend bij het LSH over het onderzoek om het überhaupt te kunnen gebruiken. En de informatie die FHJ Factcheck achterhaald heeft, is onbruikbaar.

Ook het AD gaat niet vrijuit. Op basis van een procent stijging tussen 1994 en 2009 kun je niet spreken van een verdubbeling van het aantal besmettingen. Dat kan alleen als je de absolute getallen hebt, juist die ontbraken. De krant had die uitspraak dus niet mogen doen.

Bronnen
Janneke Boluijt (redactie binnenland AD)
Attie Bos (biologe aan de Rijksuniversiteit Groningen)
Ingrid Ligthart (voorzitter Landelijk Steunpunt Hoofdluis)
Cindy van Summeren (specialiste in statistieken en onderzoeken)
Thea van Unen (afdeling communicatie GGD Nederland)

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s