Stoep sneeuwvrij maken blijft burgerplicht

Door Daan de Hulster

Kan een Nederlander verplicht worden zijn stoep sneeuwvrij te maken? Volgens berichtgeving in verschillende media is dit vanwege een afgeschafte regel in de Algemene Plaatselijke Verordening (APV) niet meer het geval. Dankzij een tip ontdekte FHJ Factcheck dat een Europese regel de overheid toch de mogelijkheid biedt haar burgers deze verplichting op te leggen.

Minister-president Jan Peter Balkenende deed tijdens een persconferentie na de ministerraad een oproep aan alle Nederlanders om hun stoep sneeuwvrij te maken. Tenminste, hij vond de vraag van een journalist of hij een moreel verzoek wilde doen ‘een mooie gedachte’. Een verslaggever van het AD trok daarop naar het huis van de premier en constateerde dat diens oprit nog behoorlijk besneeuwd was. de Volkskrant, Radio 1 en het Reformatorisch Dagblad pakten het wat serieuzer aan en berichtten over de vraag of het in Nederland verplicht is voor de eigen deur liggende sneeuw te verwijderen. Uitkomst: dat is niet meer zo, omdat de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) in 2007 een nieuwe model-APV (Algemene Plaatselijke Verordening) aan haar leden voorschreef. Daarin is de regeling dat burgers verplicht zijn hun stoep schoon te vegen niet meer opgenomen.

België
Bij onze zuiderburen ligt het anders. Daar is het sneeuw- en ijsvrij houden van de stoep door de burger opgenomen in de stedelijke politiecodex, legt persvoorlichter Dirk Delechambre van de gemeente Antwerpen uit. Tot 1 januari 2010 werd voor 75 inwoners van die stad proces-verbaal opgesteld. Buurtopzichters gaan daar de straat op om mensen te waarschuwen. Delechambre: “Bij herhaaldelijke vaststelling krijgt de burger of winkelier een gemeentelijke administratieve sanctie (GAS) tot maximaal 250 euro. De GAS-boetes zijn in het leven geroepen om niet zwaarwegende feiten die wel enige vorm van overlast veroorzaken snel te kunnen bestraffen.”

Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten voor de Mens
In Nederland kennen we geen gemeentelijke administratieve sancties zoals in België. En in de APV staat geen regeling meer die burgers dwingt hun stoep sneeuwvrij te vegen, lazen we in de media. Maar heeft de overheid dan echt geen mogelijkheid burgers hiertoe te dwingen? Volgens een tipgever wel. Hij wijst op een uitzonderingsregel in het Europees Verdrag tot Bescherming van de Rechten voor de Mens en Fundamentele Vrijheden (EVRM). Daarin hebben de lidstaten van de Raad van Europa de belangrijkste mensenrechten en fundamentele vrijheden vastgelegd. Recht op leven, verbod van foltering en vrijheid van meningsuiting zijn daar voorbeelden van. In artikel vier staat het verbod van slavernij en dwangarbeid. Daarin staat dat niemand mag worden gedwongen dwangarbeid of verplichte arbeid te verrichten. Er zijn echter vier uitzonderingen die niet onder dwangarbeid of verplichte arbeid vallen. De laatste daarvan: elk werk of elke dienst, welke deel uitmaakt van normale burgerplichten.

Stoep sneeuwvrij maken burgerplicht?
FHJ Factcheck legde deze kwestie voor aan twee experts en vroeg of het sneeuwvrij maken van de eigen stoep geschaard kan worden onder de noemer ‘normale burgerplicht’. En wilde weten of de Nederlandse overheid op basis van deze passage in het EVRM burgers daartoe kan verplichten. Kan de politie burgers dan bijvoorbeeld een boete opleggen?

Hoogleraar internationaal recht aan de universiteit van Maastricht Menno Kamminga is stellig. “De overheid kan een dergelijke plicht inderdaad opleggen en ze mag een boete opleggen indien de plicht niet nagekomen wordt. Normale burgerplichten zijn uitgezonderd van het verbod van dwangarbeid in het EVRM. Hieronder valt bijvoorbeeld dienen in de vrijwillige brandweer, zitting nemen in een jury en verwijderen van overhangende takken om het uitzicht bij een kruispunt niet te belemmeren.”

Rick Lawson, hoogleraar aan de faculteit der rechtsgeleerdheid van de universiteit van Leiden, stelt dat de opvatting over wat wel of niet een burgerplicht is verschilt per land. In het koude Noorwegen kan dit anders zijn dan in het warme Cyprus. “Er is ook heel weinig rechtspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens waarin die term nader wordt uitgelegd. Het lijkt mij dus redelijk om dit aan staten zelf over te laten.” Ook Lawson geeft aan dat artikel vier van het EVRM de staat de mogelijkheid biedt mensen te verplichten hun stoep sneeuwvrij te maken. Indien ze dat niet doen, kan de politie burgers een boete opleggen. “Het spreekt daarbij voor zich dat de straf proportioneel moet zijn en dat de verplichting niet onredelijk zwaar op iemand moet rusten. Bijvoorbeeld een boer die zijn hele erf sneeuwvrij zou moeten maken. Of de politie er de capaciteit voor heeft, en hier prioriteit aan wil geven, is echter een andere zaak.”

Niet te handhaven
Volgens Kamminga en Lawson heeft een gemeente in Nederland dus een poot om op te staan mocht ze haar inwoners willen dwingen hun stoep van sneeuw te ontdoen. Voor woordvoerder Asha Khoenkhoen van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) is dit nieuws. “Van onze specialisten heb ik er niks over gehoord. Maar voor de VNG is het niet interessant of je mensen kunt verplichten of niet. We hebben in 2007 de model-APV met daarin de regeling die verplicht tot het sneeuwvrij maken van de stoep vervangen omdat deze moeilijk te handhaven is. Het is gebruikelijk dat gemeenten dit model opvolgen. Ik heb geen informatie dat er nog plaatsen zijn waar de oude APV geldt.”
Voor de VNG maakt het bestaan van de uitzonderingsregel in het EVRM geen verschil. Gemeenten konden de verplichting in de oude APV immers al niet in stand houden. Khoenkhoen: “We kunnen mensen toch niet van vakantie terugroepen, of van hun werk halen?”

Berichtgeving
Zowel de Volkskrant, het Radio 1-programma Dit is de dag, het Reformatorisch Dagblad en Het Parool (artikel staat niet op internet) hadden het wat betreft de vervangen APV bij het rechte eind. Maar de berichtgeving was dus niet volledig. Volgens de hoogleraren Kamminga en Lawson kunnen gemeenten in de praktijk op basis van de Europese uitzonderingsregel een verplichting opleggen. Hanteerbaar of niet, het is mogelijk. Artikel vier van het EVRM komt alleen in de radioreportage van verslaggever Maarten Hagg ter sprake. De Zwolse wegbeheerder Iko Hendriks vertelt daarin dat de overheid op basis van deze Europese regel mensen niet kan dwingen tot dwangarbeid. De uitzondering komt niet ter sprake.

FHJ Factcheck vroeg verslaggever Hagg om een reactie. Hij vindt zijn berichtgeving niet onvolledig. “Want het was niet mijn vraag. Die was: is het sneeuwvrij maken van je stoep in Nederland verplicht? Dat was een vraag die erg leefde, veel mensen dachten dat het wel zo was. Daar heb ik research voor gedaan bij de VNG en het antwoord was nee.” Hij vindt het wel interessant dat er een Europese uitzonderingsregel is die gemeenten zouden kunnen gebruiken in het geval ze hun inwoners toch willen verplichten hun stoep sneeuwvrij te maken. “Maar het is theoretisch. Ik kan nu al uitrekenen dat gemeenten het toch niet gaan doen. Een vrouw van boven de negentig kun je moeilijk dwingen, net als dat je iemand niet van vakantie terug kunt roepen om zijn stoep sneeuwvrij te maken.”

Conclusie
In de berichtgeving over deze kwestie zijn geen fouten gemaakt. Navraag bij de VNG leert dat er voor gemeenten een nieuwe APV geldt waarin geen regeling meer staat die burgers verplicht hun stoep sneeuwvrij te houden. Alle media hebben dit correct gemeld. FHJ Factcheck vindt niet dat het de media te verwijten valt dat ze niet over het bestaan van de Europese uitzonderingsregel hebben bericht. Maar het is wel jammer dat dit punt niet aan de orde is gekomen. Het zou een interessante toevoeging zijn aan de discussie. Voorstanders van een verplichting hebben volgens de twee hoogleraren, mochten ze gaan lobbyen, immers een troef in handen. Of een handhaafbare verplichting tot het sneeuwvrij maken van de stoep nu reëel is of niet.

Bronnen:
Menno Kamminga – hoogleraar internationaal recht Universiteit van Maastricht
Rick Lawson – hoogleraar aan de faculteit der rechtsgeleerdheid van de universiteit van Leiden
Dirk Delechambre – voorlichter gemeente Antwerpen
Asha Khoenkhoen – woordvoerder Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG)
Maarten Hagg – verslaggever Radio 1-programma Dit is de dag

Advertisements

3 reacties

Opgeslagen onder Uncategorized

3 Reacties op “Stoep sneeuwvrij maken blijft burgerplicht

  1. G.N. Jager

    Er is wel degelijk een fout gemaakt in de berichtgeving: de model-APV van de VNG is niet bindend. Wel is het, zoals de woordvoerder van de VNG opmerkt, gebruikelijk dat gemeenten het model opvolgen. In het model is de verplichting tot het sneeuwvrij houden van de ‘eigen stoep’ inderdaad als niet hanteerbaar geschrapt. Iedere gemeente staat het echter vrij deze verplichting toch in de eigen APV op te nemen zonder risico het EVRM te schenden. Dit is dan ook gebeurd in o.a. de gemeente Haarlemmermeer.

  2. Tonny Voogtsgeerd

    Alles goed en wel hoor, maar na thuis ca 14 meter stoep ijsvrij te houden ga ik op pad en zie dat de gemeente zelf niets aan sneeuwruimen op de stoep doet, zelfs niet bij bejaardenhuizen. Geldt de APV niet voor de gemeente zelf???

  3. Louis van Overbeek

    Enkele jaren geleden heb ik me eens grondig verdiept in de problematiek van het sneeuwvegen. Dat het heeft geleid tot een stukje dat op verschillende plaatsen op het web is verschenen en dat mogelijk de bron is van de ‘tip’ waarvan in de 1e alinea sprake is. Wellicht is het daarom nuttig het hier nog eens te herhalen. Temeer daar er ook een andere kwestie rond het sneeuwruimen in aan de orde komt, namelijk het verplicht inzetten van werklozen daarvoor:

    Als in de winter de sneeuwvlokken voor het eerst weer neer dwarrelen, kun je er de laatste jaren gif op innemen: (gemeente)-bestuurders realiseren zich dat enerzijds de lokale gemeentewerken door allerlei bezuinigingen zozeer zijn onderbemand dat zij onmogelijk in staat zijn de stad sneeuwvrij te houden, maar dat anderzijds het aantal werklozen, die tegenwoordig in rap tempo in de bijstand geraken, flink is gegroeid.

    Dus komen zij steevast met het door hen als origineel beschouwde plan deze werklozen zonder betaling en op straffe van het korten dan wel beëindigen van hun uitkering te verplichten sneeuw te ruimen in de door hen bestuurde steden (1 + 1 is immers 2), zich niet realiserend dat in vorige winters collega’s van hen ook al met dit inmiddels dus afgezaagde plan op de proppen zijn gekomen, dat het voordeel heeft ook goed te vallen in de onderbuik, en helemaal geen dwangarbeid zou zijn, zoals critici beweren. Gewoon de tegenprestatie voor een uitkering die in Nederland tegenwoordig met de zegen van de PvdA mag worden verwacht.

    Enkele jaren geleden (in 2007) hebben niettemin deze zelfde gemeenten onder leiding van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) massaal de verplichting voor burgers hun eigen stoep sneeuwvrij te houden uit hun Algemene Plaatselijke Verordening (APV) geschrapt. Reden: bij nader inzien leek deze in strijd met artikel 4 van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), dat dwangarbeid verbiedt. Hoe kunnen gemeenten als zij menen hun burgers er niet eens toe te mogen verplichten hun eigen stoepje sneeuwvrij te houden dan wel met droge ogen werklozen (die toch ook nog steeds burgers zijn) ertoe dwingen gratis de hele stad sneeuwvrij te maken en ontkennen dat daarbij sprake is van verboden dwangarbeid?

    De Nederlandse gemeenten maken in deze kwestie twee keer een (denk)fout: wat betreft het sneeuwvrij maken van het eigen stoepje hadden de gemeenten zich kunnen beroepen op een uitzondering die in artikel 4 EVRM geldt voor ‘normale burgerplichten’, die niet onder het verbod op verplichte arbeid vallen. Men had de individuele burger daar dus wel degelijk toe kunnen verplichten: het sneeuwvrij houden van het eigen stoepje is immers een normale burgerplicht. Anders is het gesteld met de werklozen: het sneeuwvrij maken van de gehele publieke ruimte kan immers niet zo worden gekwalificeerd.

    De gemeenten leggen dus géén verplichting op waar het verdragsrechtelijk wel kan, en wél een verplichting op waar het om diezelfde reden níet kan.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s