Hoe gelukkige ‘swofties’ door Europa spoken

Door San van de Ven

VROUW, de weekendbijlage van De Telegraaf, kopte in de editie van 12 maart: ‘Vijftigplussers massaal aan Twitter!’ Volgens het bericht voelen vrouwen van boven de 50 jaar die weduwe, gescheiden of alleenstaand zijn, zich anno 2010 gelukkiger dan ooit. Deze stelling onderbouwt VROUW met een opsomming van onderzoeksresultaten. Zo zou 20 procent van de vrouwen een druk sociaal leven hebben, 17 procent actief aan het daten zijn, 20 procent lid zijn van een netwerksite als Hyves en Twitter, 25 procent een abonnement op de sportschool hebben en 18 procent geregeld reizen. Waar deze percentages vandaan komen, is niet duidelijk. FHJ Factcheck ging op zoek naar de bron.

Marion van Es, redacteur van VROUW, legt in een e-mail uit dat haar stukje gebaseerd is op artikelen die op verschillende nieuwssites te lezen zijn. Van Es: “Deze vergelijk ik altijd onderling met elkaar. Maar als het om buitenlands onderzoek gaat, vermelden we vaak de bron niet.”
Haar uitspraken zijn opvallend: de redacteur lijkt aan te geven nieuws te kopiëren zonder uitgebreide bronnencheck én zegt bewust in het midden te laten of het nieuws afkomstig is van een Nederlandse bron of niet. Bij het artikel voegt de VROUW-redacteur een van de nieuwsberichten waarop het artikel is gebaseerd: ‘Ontmoet de swoftie: gelukkige, single vrouw van 50’. Hoewel ook hierbij geen bron genoemd wordt, blijkt uit het nieuwsbericht dat het om Britse onderzoeksresultaten gaat.

Nutteloze informatie
Als we Van Es later vragen waarom VROUW buitenlandse bronnen sporadisch vermeldt, verwijst zij naar de lezer. “Wanneer verschillende media het nieuws overnemen, kun je ervan uit gaan dat het klopt. Wij vinden het nutteloze informatie voor onze lezers om in artikelen te vermelden dat een of andere Britse universiteit het onderzoek heeft uitgevoerd.”

In het artikel in VROUW staat te lezen dat ‘één op de vijf dames lid is van een netwerksite als Hyves of Twitter’. Omdat Hyves een website is met enkel Nederlandse gebruikers, gaan we ervan uit dat in het oorspronkelijke persbericht gesproken werd over Facebook en dit veranderd is door VROUW. Van Es bevestigt dit, maar vindt niet dat het woordje ‘Hyves’ suggereert dat het om Nederlandse vijftigplussers gaat. “Het gaat hier om een voorbeeld. Als het wel om een Nederlands onderzoek gaat, vermelden wij dat er altijd bij. Dus de lezer zou in principe kunnen weten dat het nu om een niet-Nederlands onderzoek gaat.”

Hoewel het om Britse onderzoeksresultaten gaat, is de redacteur van mening dat het interessant is voor de Nederlandse vijftigplusser. “Wij maken altijd de afweging of het onderzoek ook zou kunnen gelden voor Nederlandse vrouwen. Als het bijvoorbeeld om werk zou gaan, had ik het niet geplaatst, maar dit onderzoek vonden wij wel representatief.”

Terug naar de bron
Om te achterhalen waar het nieuws precies vandaan komt, googlen we op de term ‘swoftie’ uit het nieuwsbericht dat Van Es bij haar e-mail voegde. Uit de zoekresultaten blijkt dat het bericht afkomstig is van het Algemeen Dagblad (AD). De websites van Het Laatste Nieuws en Goed Gevoel (een Belgisch tijdschrift) hebben hetzelfde artikel als AD op de website staan, vanwege hun samenwerking. De Vlaamse journalist Elke de Pourcq is verantwoordelijk voor het stuk. “Ons artikel is gebaseerd op een bericht van de Britse krant Daily Mail, maar tal van andere anderstalige nieuwssites hebben het ook gebracht.” Vandaar dus de term ‘swoftie’: het is (onjuist) overgenomen van de Britse krant en staat voor Single Women Over Fifty. Maar waarom hebben ze het onderzoek niet opgevraagd? De Pourcq: “Omdat dat te lang duurt: tegen de tijd dat we het onderzoek helemaal doorgeploegd hebben, heeft het al in alle kranten gestaan. Ook is het moeilijk om met zulke onderzoekers in contact te komen en het onderzoek daadwerkelijk in handen te krijgen.”

Therapeut of onderzoekster?
Na enige research lijkt het artikel van AD een combinatie te zijn van berichten in Daily Mail en (de eveneens Britse) Telegraph. Een groot verschil tussen de artikelen is echter dat het AD Christine Northam als onderzoekster opvoert, terwijl Daily Mail haar introduceert als therapeut. In beide artikelen zegt ze: “Steeds meer vrouwen tussen de 50 en de 60 zijn single. Ze maken hier iets positiefs van om nieuwe vaardigheden te leren, nieuwe mensen te ontmoeten en te genieten van een nieuwe fase in hun leven. Het stereotype beeld van de oude vrijster is een mythe, veel van deze vrouwen zijn glamoureus en hebben controle over hun leven, dit maakt dat dit de mooiste jaren van hun leven zijn.”

Ook interessant is dat geen enkel nieuwsartikel verwijst naar de manier waarop het onderzoek is uitgevoerd en door welk bedrijf. Dit is belangrijk om te zien of er commerciële belangen meespelen en het onderzoek betrouwbaar te noemen is.

Wel wordt duidelijk dat het Department for Work and Pensions (DWP – oftewel het Britse ministerie voor Werkgelegenheid en Pensioenen) de opdrachtgever is en ongeveer duizend vrouwen ondervraagd zijn.

Northam: ‘Ik heb het onderzoek zelf niet gezien’
De website van het DWP geeft aan alleen ‘nationale’ perstelefoontjes te beantwoorden. Wel kunnen we een e-mail sturen, zo staat te lezen op de site, maar een reactie op ons verzoek om het onderzoek te mogen inzien, blijft uit. Ook van de internetredactie van Daily Mail en Telegraph horen we niets.
Om er alsnog achter te komen of de onderzoekspercentages kloppen, benaderen we Christine Northam. Zij vertelt geen onderzoeker te zijn, maar een ‘expert’ vanwege haar beroep als therapeut. Northam: “Ik heb het onderzoek zelf niet gezien, maar weet wel wat er in grote lijnen uit gekomen is. Mij is gevraagd om als deskundige een reactie te geven op deze resultaten. Dat baseer ik dus op mijn eigen ervaringen in de praktijk, niet op het onderzoek.”

De therapeut geeft ons het telefoonnummer van Daily Mail-journalist Linda Kelsey, maar dit blijkt niet de goede redacteur te zijn. Toch krijgen we via haar het e-mailadres van de juiste persoon: Liz Hull.

Slapend rijk
Ons harde werken wordt beloond: de journalist van Daily Mail stuurt het persbericht met de onderzoeksresultaten waar zij haar artikel op heeft gebaseerd. Volgens dit persbericht is een internetenquête uitgevoerd door Opinium Research onder 1.039 Britse vrouwen tussen de 50 en 70 jaar. Deze vragenlijst stond van 25 tot en met 29 september 2009 op de website van Opinium Research. Volgens onderzoeksmanager Oliver Watts wordt de leeftijd van de ondervraagden bij aanmelding al vastgesteld. Watts: “Dat leiden we af van de geboortedatum die de respondent invult.”

Een kijkje op deze website laat zien dat hun motto ‘It clearly pays to have your say!’ is. Dit verwijst naar het feit dat je voor elke ingevulde vragenlijst 50 pence (ongeveer 55 eurocent) op je rekening ontvangt. Als een enquête meer dan drieëndertig vragen bevat, verhogen ze dat bedrag. Daarbij verloot Opinium Research regelmatig iPods en geldprijzen onder de deelnemers, wat ertoe kan leiden dat mensen alleen meedoen aan zo’n poll om kans te maken op een prijs. Ook is het niet zeker dat alleen Britse vrouwen van 50 jaar of ouder de enquête hebben ingevuld, iedereen kan immers een account aanmaken. Even checken: we melden ons aan als 57-jarige vrouw uit Londen, compleet met verzonnen postcode en functie. Al snel volgt een e-mail van Opinium Research en een startsaldo van 50 pence ter verwelkoming. Een tweede account aanmaken is echter niet mogelijk: je kunt je maar een keer aanmelden, tenzij je wisselt van computer.

Conclusie
Los van het feit dat de kop ‘Vijftigplussers massaal aan Twitter’ van VROUW misleidend is en er geen bron vermeld wordt, valt ook de nieuwswaarde van dit artikel te betwisten – het onderzoek is immers al twee maanden oud. Daarnaast beweert VROUW dat alleenstaande vrouwen van ouder dan 50 jaar gelukkiger dan ooit zijn, maar dit wordt, anders dan in het artikel van het AD, niet verder uitgewerkt.
En hoewel de genoemde onderzoeksresultaten in de bijlage overeen komen met het persbericht van Opinium Research, krijgt de lezer een verkeerd beeld voorgeschoteld: door het woordje ‘Facebook’ in ‘Hyves’ te veranderen, wekt VROUW de indruk dat het hier om Nederlandse vrouwen gaat.

Het AD heeft het artikel grotendeels overgenomen van de Britse kranten Daily Mail en Telegraph zonder het onderzoek zelf te controleren. Hadden ze dat gedaan, dan waren ze misschien tot de conclusie gekomen dat iedereen zo’n internetpoll kan invullen en de opvallende onderzoeksresultaten dus niet per definitie betrouwbaar zijn. Ook niet onbelangrijk: welk belang heeft het GWP bij zo’n onderzoek? Waarom zou het ministerie investeren in een enquête op internet over gelukkige vijftigplussers? In ieder geval niet om te testen of ze een druk sociaal leven hebben of veel op Twitter zitten. Nee, uit het persbericht is op te maken dat de vragenlijst vooral toegespitst was op de vraag of de vrouwen al nagedacht hadden over hun pensioen. Zo is tussen de regels door te lezen: “Hoewel het lijkt alsof de ‘swofties’ alles uit hun leven willen halen, hebben zij hun geldzaken vaak slecht op orde. Een kwart van de vrouwen heeft geen financieel plan voor de toekomst en een derde weet weinig of niets over het basispensioen.” Wat volgt is een lap tekst over het pensioen, hoe belangrijk het is en welke vrouwen ervoor in aanmerking komen. Oftewel: een minioverheidscampagne in de vorm van een persbericht.

Bronnen
Marion van Es, redacteur VROUW
Liz Hull, redacteur Daily Mail
Christine Northam, therapeut Counseling Group Relate
Oliver Watts, onderzoeksmanager Opinium Research
Elke de Pourcq, redacteur Algemeen Dagblad/Goed Gevoel/Het Laatste Nie

1 reactie

Opgeslagen onder Uncategorized

Een Reactie op “Hoe gelukkige ‘swofties’ door Europa spoken

  1. Pingback: FHJ Factcheck | San sluit af

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s