Hoe iedereen op een onderzoek reageerde dat bijna niemand las

Door: Lyke Hendriks

De Telegraaf pakt op 18 mei uit met een artikel over de leegloop in de zorg en schrijft: “Meer dan de helft van het personeel in de zorg overweegt een andere baan.” Niet lang daarna volgen ook andere media als het Algemeen Dagblad, NOS.nl, de Volkskrant, RTL Nieuws, BN/DeStem, Nu.nl en Novum. De enquête van Zorgverzekeraar Menzis is de hele week een hot issue. Zelfs minister Klink (Volksgezondheid) laat op NOS.nl weten geschokt te zijn over de resultaten van de Nationale Enquête ‘Werken in de Zorg.’ FHJ Factcheck onderzoekt de zaak en is geschokt over de manier waarop de media en een bewindsman met deze enquête omgaan.


Menzis krijgt in de week na de Dag van de Zorg (12 mei) flink veel naamsbekendheid. Niet de minste media berichten over het personeel in de zorg. In eerste instantie lijkt alsof al deze journalisten het onderzoeksrapport van Menzis niet hebben ingezien. Achteraf blijkt dat dit maar voor verschillende journalisten geldt. Zij nemen genoegen met het persbericht van de zorgverzekeraar. Wel nemen ze de moeite om de samenvatting van de resultaten van de enquête te downloaden via de website.

Onwetende minister Klink
Bij navraag blijkt dat ook minister Klink reageert op een onderzoek waarvan hij alleen een samenvatting van de resultaten heeft gezien. Inge Freriks (die curieus genoeg na herhaaldelijk verzoek weigert haar naam te spellen), woordvoerster van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. (VWS), licht toe: “Minister Klink had het op dat moment erg druk. Daarom had hij het onderzoeksrapport zelf niet in kunnen zien. Wat hij wel had gelezen was de beknopte vorm van de resultaten. De media vroegen hem meteen te reageren…. Of hij het daarna nog wel heeft gelezen, durf ik niet te zeggen. De minister leest erg veel dus het zou wel kunnen.”

Waarop onze vraag luidt: “Is het niet vreemd dat een minister zonder het rapport gezien te hebben toch een stelling inneemt?”

Freriks: “Je moet dit in een bredere context zien. Er zijn al langer signalen dat veel mensen in de zorg niet altijd tevreden zijn. Dat is bij ons bekend omdat wij ook veel contacten hebben in die sector. Voor ons was het dus geen nieuw gegeven. Het rapport maakte de problematiek nu actueel. Het is belangrijk voor een minister om te reageren en het probleem te herkennen en erkennen.”

Onderzoeksrapport
Patty Harselaar van Menzis laat telefonisch weten het methodologische deel van het onderzoek niet vrij te geven: “Wij mogen alleen de resultaten van het onderzoek vrijgeven. Dit heeft met de integriteit van het onderzoek te maken. Wij geven geen vragen vrij omdat dit te maken heeft met de gevoeligheid van de respons. Volgend jaar willen we weer een dergelijk onderzoek houden en als we de vragen nu vrijgeven kunnen deze nu gekopieerd worden.” Harselaar reageert verrast op het verzoek van FHJ Factcheck om het onderzoek te mogen inzien. Behalve FHJ Factcheck heeft niemand hier naar gevraagd.

Later blijkt zij geen persvoorlichtster te zijn, maar maakster van de enquête. Dit wordt FHJ Factcheck duidelijk na een telefoongesprek met Anja Sligter, redacteur van de Volkskrant. Ook zij geeft toe het onderzoeksrapport niet opgevraagd te hebben.

“Gezondheidszorg is niet mijn specialisme. Die dag was er niemand die het nieuws kon brengen. Daarom ben ik voor diegene ingevallen. Ik had geen tijd om heel het rapport te lezen”, zegt Sligter, schrijfster van het artikel in de Volkskrant ‘Grote leegloop dreigt in de zorg.’ Overigens weet zij het onderzoeksrapport vervolgens wel te bemachtigen.

Later lukt het FHJ Factcheck plotseling ook om het rapport in te zien. “Op 17 en 18 mei is ons persbericht naar buiten gebracht. Bij dit bericht zat ook de tekstuele versie van het onderzoeksrapport,” zegt Michael Verheul, woordvoerder van Menzis.

Is ‘denkt wel eens na over’ nieuws?
In de lead van het Menzis-persbericht lezen we:

“Het personeel in de zorg is niet positief over de toekomst van de zorg. Bijna tweederde verwacht dat de kwaliteit van de zorg afneemt. Als belangrijkste redenen komen naar voren; te weinig geld voor de zorg. Te hoge werkdruk en te veel administratie. De helft van de mensen denkt wel eens na over een baan buiten de zorg. Dat blijkt uit de door zorgverzekeraar Menzis gehouden Nationale Enquête ‘Werken in de Zorg.”

De Telegraaf en de Volkskrant besloten het persbericht niet letterlijk te citeren en gebruikten het woord ‘overweegt’ in plaats van ‘denkt wel eens na over.’

Anja Sligter (Volkskrant): “‘Wel eens over nadenken’ en ‘overweegt’ is voor mij hetzelfde. Het is een synoniem. ‘Overweegt’ komt alleen sterker over. Het persbericht vond ik zwak geschreven. Als wij hadden geschreven ‘nadenken over’ dan was het geen nieuws en ging het nieuwsbericht niet door. De uitleg van Van Boxtel in De Telegraaf vond ik sterk genoeg om het toch te plaatsen.”

Verheul (Menzis) reageert op de berichtgeving: “Sommige journalisten hebben het persbericht vrij vertaald. Toen we het persbericht schreven, hebben we bewust gekozen voor ‘denkt wel eens na over’, omdat 13% serieus overweegt een baan buiten te zorg te zoeken en 38% dit misschien overweegt.” Hij is verrast dat de resultaten van de enquête zo breed zijn opgepakt. “Het doel van ons onderzoek is niet alleen de managers in de zorg aan het woord te laten, maar juist ook het personeel. We waren benieuwd naar wat er leeft op de werkvloer. Het is niet erg dat er zoveel aandacht aan besteed is, omdat het nu leeft bij de mensen.”

Figuur 9: Overweegt om buiten de zorg werk te gaan zoeken

“Een belangrijk punt is verder dat maar liefst 12 procent van de deelnemers overweegt te vertrekken. Zij willen misschien een overstap maken naar werk buiten de zorg. Nog eens 38 procent denkt hier ook wel eens over na.”

Bron: Menzis onderzoeksrapport ‘Nationale enquete Werken in de Zorg’

In de tabel staat 13 procent ‘Ja, overweegt een baan buiten de zorg te zoeken’, dit moet echter 12 procent zijn (zoals in het onderschrift staat.) Een foutje in het onderzoeksrapport aldus Verheul.

De helft of meer dan de helft?
Het persbericht van Menzis wordt verkeerd overgenomen. Zowel De Telegraaf als het AD en de Volkskrant nemen geen genoegen met ‘de helft.’ Hun bericht begint namelijk met ‘meer dan de helft.’

Volkskrant redacteur Anja Sligter: “Omdat in het persbericht ook 53% staat, dacht ik dat het hier over dezelfde groep ging als de mensen die overwegen een baan buiten de zorg te kiezen. Ik heb dit waarschijnlijk door elkaar gehaald.”

Een alinea later in het persbericht staat inderdaad 53%. Dit percentage slaat op de werkdruk. Zoveel procent van de 4144 zorgverleners geeft aan dat er te weinig tijd is om al het werk te doen.

Voor diegenen die het onderzoeksrapport hebben ingezien en de 12% (onderschrift figuur 9 ) mensen die ‘overweegt’ op te stappen optelt met het personeel die wel eens nadenkt werk te zoeken buiten de zorg (38%) komt uit op 50%. Als hier de 13% uit de tabel wordt opgeteld komt uit op 51%.

12% overweegt (volgens onderschrift figuur 9) + 38% wel eens nadenkt over = 50%

13% overweegt (volgens tabel) + 38% wel eens nadenkt over = 51%

Uiteindelijk blijkt het hier te gaan om 51% als je de ‘misschien overweegt’ en ‘ja’ in figuur 9 bij elkaar optelt.

Conclusie
Het persbericht van Menzis over het personeel in de zorg is erg snel overgenomen door de media. Zelfs een minister reageert op iets waarvan hij amper iets af weet. Duidelijk is dat de tijdsdruk een grote rol speelt bij journalisten, maar ook bij de minister.

Het is gevaarlijk om te zeggen dat de media te veel aandacht aan dit onderzoek gegeven hebben. Aan de ene kant is het zorgwekkend hoe een groot deel van het zorgpersoneel zegt ontevreden te zijn. Aan de andere kant heeft iedereen in zijn leven wel een moment dat hij/zij wel eens nadenkt over een nieuwe baan. Verrassend is dat de journalisten massaal dit nieuwsfeit uitkiezen om te publiceren terwijl er in het onderzoeksrapport nog verschillende andere resultaten uit de enquête komen.

Welke enquête-vragen er gesteld zijn, staat nergens vermeld in de berichtgeving naar de media toe. Terwijl dit voor een journalist erg belangrijk is om te weten voordat er een bericht geschreven en geplaatst kan worden. 

Duidelijk is wel dat ‘overweegt’ en ‘nadenken over’ in deze context wezenlijk verschil uitmaakt.  Dat belangen bij dit soort persberichten ook een rol kunnen spelen, daar lijkt niemand over nagedacht te hebben.

Bronnen
Inge Freriks – woordvoerster van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. (VWS)
Patty Harselaar – Menzis
Anja Sligter – De Volkskrant
Michael Verheul – woordvoerder Menzis

Advertisements

2 reacties

Opgeslagen onder Uncategorized

2 Reacties op “Hoe iedereen op een onderzoek reageerde dat bijna niemand las

  1. Pingback: Factcheck « lykehendriks

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s