Stierenvechter? Rode lap voor media

Door Mathias de Graag en Jeroen Kraak

Als dolle stieren gingen ze erop af. Een 17-jarige Drenth die in Spanje een opleiding tot stierenvechter gaat volgen. Het Algemeen Dagblad, De Telegraaf, Dagblad van het Noorden, Nu.nl, RTV Drenthe, NOS Headlines, de Wereldomroep, RTL Z, Pownews, Het Reformatorisch Dagblad, De Coen en Sandershow, De Morgen en het ANP. FHJ Factcheck telde 23 media die berichtten over ‘de matador in spé’. In de madiwodovrijdagshow van donderdag 16 september jl. trok Reinoud Homan echter het rode doek weg.
Het bleek een
grap.  FHJ Factcheck zocht uit hoe dit kon gebeuren en wat de redacties doen om herhaling te voorkomen.

14 september 2010. Pieter Storms doet in de uitzending van De Wereld Draait Door (DWDD) een appèl voor ‘betere’ journalistiek. Hoewel de discussie meer draait om de heren (Jort) Kelder en Storms, kan niet voorbij worden gegaan aan de oproep van de oude ‘breekijzer’. “In de huidige journalistiek moet meer worden gecheckt,” aldus Storms.
Het betoog is niet overbodig. Twee dagen later blijkt dat veel Nederlandse (en diverse Belgische) media in het verzonnen verhaal trapten van Reinoud Homan, een vakkenvuller uit Nieuw Schoonebeek. Zo ook DWDD.

Wel gedraaid, niet uitgezonden

Een woordvoerster van DWDD laat weten het item over de 17-jarige stierenvechter niet te hebben uitgezonden. “We hebben er wel een item over gedraaid, maar het is niet in de uitzending gekomen. We gaan het ook niet meer uitzenden”, aldus de woordvoerster. We vroegen haar waarom de redactie van DWDD het item heeft gedraaid, maar we  kregen weinig respons. “Daar kunnen wij niets over zeggen.”

Kwade bedoelingen

Diverse media hebben het bericht overgenomen van het Algemeen Nederlands Persbureau (ANP).
Erik Raven, chef nieuwsdienst van het ANP:  “We hebben dit verhaal gecheckt bij de ouders. Zij hielden het verhaal echter vol. We hebben geen contact gehad met de betreffende opleiding in Spanje. Ik geef toe dat we dat  deel van het verhaal beter hadden moeten controleren.  In dit specifieke geval vonden we het verhaal aannemelijk. We hadden geen reden om eraan te twijfelen. Nu blijkt dus dat daar wél reden voor was. We zijn er niet vanuit gegaan dat deze jongen kwade bedoelingen had. Hoewel we in de toekomst nóg beter ons best willen doen om berichten te controleren, kan er altijd zo’n bericht tussendoor glippen.”

Vertrouwen in het ANP

Metro schuift de schuld deels af op het ANP. Journalist Klaas Boomsma van de krant zegt er het volgende over: “Het bericht komt van het ANP. Vaak plaatsen we stukken van het persbureau direct in de krant, want we gaan er van uit dat de berichtgeving van het ANP klopt. We betalen tenslotte een flink bedrag om van hun diensten gebruik te maken. De persdienst heeft net zoals wij de taak om aan waarheidsvinding te doen.”

Ook het Agrarisch Dagblad heeft het stuk letterlijk overgenomen van het Nederlandse persbureau. “Wij plaatsen kleine berichten van het ANP zo. Het is heel ver weg van de tuinder, dus controleren we het niet. In de tijd die je hebt moet je keuzes maken wat je doet. Als het een groter verhaal was dat over de agrarische sector ging, hadden we het wel gecontroleerd”, zegt journalist Ger Timmer. Het is apart dat de vakkrant over de agrarische sector zo’n bericht plaatst, omdat het heel ver van de doelgroep afstaat. Dat vindt Timmer ook, maar toch ziet hij een verbinding vanwege de stier, omdat dat dier ook in de landbouw gebruikt wordt.

Van het kastje naar…

Verschillende kranten berichtten ook over de stierenvechtambities van de jongen uit Drenthe. We vragen De Telegraaf om commentaar: “We hebben geen tijd. Bel maar naar het AD. Zij hadden het verhaal ook.”
Bij het Algemeen Dagblad (AD) krijgen we een redacteur aan de lijn, die anoniem wenst te blijven. “Je kunt onmogelijk rekening houden met iemand die met zulke lichtzinnige onwaarheden komt. Dat is niet te checken,” zegt hij.  ,,Je kúnt ook niet alles checken. Het verhaal van de stierenvechter is een voorbeeld van zo’n niet te checken verhaal. Daar zullen jullie zelf later wel achterkomen als je aan de slag gaat als journalist. Dit is alles wat ik erover wil zeggen. ”

Als we vragen naar een soortgelijk euvel bij de krant, tijdens het WK voetbal in Zuid-Afrika, wordt het vrij stil aan de andere kant van de lijn. “Ik was al bang dat je daarover zou beginnen. Daar willen wij geen uitspraken over doen. Overigens ben ik te weinig betrokken geweest bij het verhaal van de matador, waardoor ik geen reden zie om mijn naam te noemen.”

Geen wantrouwen

We besluiten het iets hogerop te zoeken in Nederland.
Berend Otter, journalist van het Dagblad van het Noorden, heeft Homan zelf geïnterviewd. “Er is tot op zekere hoogte gecheckt. Zijn feitelijke inschrijving op die school hebben we niet gecontroleerd. Dat had gedaan moeten worden.  Echter had ik geen reden om aan het verhaal te twijfelen. Hij heeft al eerder bij ons in de krant gestaan. Toen klopte zijn verhaal wel.  Nu geloofde ik hem op zijn woord. Hij zei dat hij zich had ingeschreven op die school en dat geloofde ik. Het is ook raar om direct te vragen naar die inschrijving. Dan wek je wantrouwen en dat wilde ik niet. Bovendien had hij zich goed voorbereid, waardoor er een vrij stevig verhaal leek te zijn.”

We vragen Otter of deze vorm van misleiding te voorkomen is: “Ik ben bang dat het de volgende keer net zo gebeurt. Wel is het zo dat hoe belangrijker het verhaal wordt, hoe beter je gaat checken. Maar in een situatie als deze, is onjuiste berichtgeving niet uit te sluiten. Toch zit ik er niet mee. Ik vind het eigenlijk nog wel een leuk verhaal.”

‘Veel acteertalent’

Nu.nl trapte ook in de grap van de jongen. Chef-redactie Wieland van Dijk zegt het volgende over de werkwijze van de redactie: “We hebben ons gebaseerd op berichtgeving in het Dagblad van het Noorden. We hadden niet op voorhand redenen om te twijfelen aan de berichtgeving in het DvhN. Juist omdat we niet zelf met die jongen hebben gesproken, hebben we ons nadrukkelijk beroepen op het artikel in die krant.  De feiten die daarin werden genoemd schrijven we toe aan het DvhN. Zo zijn we transparant naar de lezer over de bron van ons bericht. We hebben in ons bericht ook niet als feit gepresenteerd dat die jongen naar een Spaanse stierenvechtersschool gaat, maar we hebben geschreven dat het DvhN dat meldde. Misschien is dat een beetje een flauw antwoord, maar feitelijk is ons bericht dus correct.”

Tot op zekere hoogte is het te checken volgens Van Dijk. “Deze jongen is door verschillende journalisten geïnterviewd, en hij heeft die allemaal uitgebreid te woord gestaan. Hij heeft, kennelijk gezegend met veel acteertalent, al die verslaggevers welbewust voorgelogen. Wij hadden hem ook kunnen bellen en dan waren wij ook voorgelogen. Als zijn verhaal bij ons aanleiding had gegeven tot ernstige twijfel,  hadden we nader onderzoek kunnen doen, bijvoorbeeld door contact te zoeken met die stierenvechtersschool in Spanje. Wij hadden echter geen redenen om aan het verhaal te twijfelen.”

Toch  is de chef er niet bang voor dat de lezer Nu.nl niet betrouwbaar zou vinden. ‘We zijn vanaf het begin transparant geweest over onze bron en toen duidelijk werd dat het bericht niet klopte, hebben we dat prominent gemeld. Onze lezers kunnen er op vertrouwen dat we op onjuist gebleken berichten terugkomen, en dat we altijd duidelijk aangeven op welke bronnen we ons baseren.”

‘Als ouders zeggen dat het zo is, dan is het zo’

NOS Headlines kon het opmerkelijke bericht ook niet aan zijn neus voorbij laten gaan.
Machteld Veen, redacteur van NOS Headlines: “Het verhaal is door ons gecheckt bij de vader en de oom van de jongen uit Nieuw Schoonebeek. We hebben hem zelf ook gebeld, maar kregen zijn voicemail. We dachten: Als de ouders zeggen dat het zo is, dan is het zo. NOS Headlines heeft een grens wat betreft het checken van de feiten. In het verhaal van Homan hebben we gecheckt tot aan het bestaan van de genoemde school. En de school bestaat.
,,We werken ook samen met RTV Drenthe, waarvan we een geluidsfragment op onze site hebben geplaatst. Het is niet dat we hiermee ons eigen straatje willen schoonvegen. We moeten ook alles controleren. Je moet gewoon heel erg zorgvuldig zijn in je werk als journalist. Maar berichten met onwaarheden zoals in het bericht van Reinoud Homan, zijn gewoon moeilijk na te gaan. In het vervolg zullen we ook nóg zorgvuldiger te werk gaan, maar soms is dit gewoon niet te voorkomen.”

Bloed en bokjes

FHJ Factcheck was uiteraard ook benieuwd naar de beweegredenen van Reinoud Homan.  “Dit verhaal begon als een grap onder mijn vrienden en collega’s,” zegt de jonge Drent. ,,Het klopt dat ik in Spanje ga studeren. Maar voordat ik zou gaan, wilde ik een stunt overhoop halen voor lokale media. Ik wilde wel eens kijken hoever ik zou komen met dit verhaal. Het verhaal had ik van tevoren voor 90% opgezocht, zodat ik vrij veel kon vertellen over mijn studieplannen. Het ging daarna allemaal zo snel. Binnen een dag hadden verschillende kranten al de mobiele nummers van mijn vader en nicht. Ook het telefoonnummer van ons familiebedrijf en de gegevens van mij en mijn moeder hebben ze snel weten te achterhalen.
,,Zelf heb ik alleen maar het Dagblad van het Noorden, RTV Drenthe, het AD en de Telegraaf gesproken. De rest heeft het allemaal van elkaar overgenomen. Mijn ouders hebben in het begin niet echt meegespeeld, maar toen ik uitlegde dat het een grap van me was, hebben ze mijn verhaal volgehouden. Mijn moeder heeft tegen het ANP iets gezegd over bloed dat zou hebben gevloeid tijdens het oefenen met bokjes. Dat is ook niet waar.

‘Het was niet mijn bedoeling de media te controleren’

,,Wat er nu geschreven wordt in de media, vind ik erg uit zijn verband gerukt,” vervolgt Homan. ,,Ze schrijven dat ik  ze in de zeik heb willen nemen, maar dat was helemaal niet mijn intentie. Ik wilde de media niet controleren. Ze concluderen nu iets wat helemaal niet waar is. Het was gewoon een grap. Een uit de hand gelopen grap. Het enige wat ik wilde, was dat mijn vrienden konden zeggen:  “Goeie grap man!”

Tot slot

FHJ Factcheck denkt dat Homan veel succes heeft gehad bij zijn Drentse vrienden. Maar voor de journalistiek heeft die ‘goeie grap’  een serieuze keerzijde. Eens te meer blijkt dat een enkele bron te mager is om een betrouwbaar  verhaal op te baseren. Speldt die ene bron je iets op de mouw, en Homan laat zien hoe eenvoudig dat lukt, dan ga je als journalist nat. Waarom nam helemaal niemand de moeite om die school in Spanje te bellen, met de vraag of Homan werkelijk ingeschreven stond? De nonchalance waarmee redacties reageren op dit incident (‘soms is dit gewoon niet te voorkomen’), stelt FHJ Factcheck allerminst gerust. Door wie laten de media zich morgen in de maling nemen?

8 reacties

Opgeslagen onder Uncategorized

8 Reacties op “Stierenvechter? Rode lap voor media

  1. “Stelt FHJ Factcheck allerminst gerust”. *kots* Ik vraag me af waarover je je druk maakt. Zo’n klein rotbericht wat zogenaamd niet goed gecheckt is? Ik ben het zeer eens met wat Machteld zegt: “er zijn grenzen aan het checken”. Uit jullie verslagje blijkt dat veel media de ouders hebben benaderd die bleven volhouden dat het echt waar is. Zelfs nog een saillant detail aan toevoegen: Reinoud die gemolesteerd werd door boekjes en onder het bloed uit de hokken moest worden gehaald. Dat is nogal wat. Met zulke details ga je als medium dat verhaal wel geloven. Ook weet ik dat een aantal media Reinoud en de ouders heeft gesproken. Dat zijn dan al twee bronnen die beide hetzelfde beweren. Dan is het verhaal toch gecheckt of niet?

    En zelfs jullie, vingerzwaaiers, zouden het verhaal geloven na het checken bij die ouders. Want eerlijk is eerlijk. Jullie schrokken ook pas wakker van je factcheckers-stoel toen je las dat het verhaal niet klopte. ‘Ha!’, dacht je. We hebben iets te checken. Lekker de gevestigde media pesten. Want voordat naar buiten kwam dat het bericht niet bleek te kloppen, heb ik jullie er niet over gehoord.

    En dan begin je, Mathias, nota bene bij mij (EnDanDit) met een opmerking als deze: http://twitter.com/MathiasdeGraag/status/24747308685. En dat terwijl je wist, als je had gecheckt, ik netjes een heel bericht had geplaatst ter verbetering van het oude. Deze: http://www.endandit.nl/bizar/170917151/17-jarige-stierenvechter-hoax-video. Waarin je ziet dat we zelfs onze fouten nog toegeven (naast het feit dat we geen journalistiek blog zijn). Maar nee, toch even meepikken. Want bij mij had je natuurlijk een makkelijke ingang. Jammer.

    Goed, terugkomend op het hele onderwerp. Wat jullie schrijven klopt in principe en jullie hebben gelijk dat je dit bericht pakt, want het klopt niet. Maar alle media die er over hadden geschreven hadden zichzelf ook al verbeterd. En dat wisten jullie. Misschien is het een grotere uitdaging om voortaan berichten te pakken die echt een hoax zijn, zonder dat iemand dat nog weet. Trek je er nog een mooie scoop uit ook! 😉 Daarnaast vind ik het stuk een vrij hoog mierenneuk-gehalte heeft. Maar dat had ik ergens ook wel verwacht. Well done.

  2. fhjfactcheck

    Mark,

    Natuurlijk is het makkelijk om achteraf te gaan rondbellen als media ergens ingetrapt zijn. Het is ons doel ook niet om verzonnen verhalen op te sporen, maar enkel en alleen te schrijven over de werkwijze van collega-journalisten. Dat hebben we hier gedaan.

    Daarnaast spreek je jezelf erg tegen in je reactie. Eerst vraag je je af waarom we ons zo ‘druk’ maken, om vervolgens in de laatste alinea ons gelijk te geven waarom we dit bericht pakken. Wellicht had je hetzelfde gedaan als je ook moest factchecken. Als je tenminste nog op de FHJ zat..

    Ook wil ik je nog even wijzen op http://twitter.com/MathiasdeGraag/status/24748025657 , http://twitter.com/MathiasdeGraag/status/24747351807 en http://twitter.com/MathiasdeGraag/status/24747308685

    Leerpuntje voor ons allemaal; Twitter is niet de meest handige plek voor journalistiek werk als dit.
    Groet,
    Mathias

  3. Pingback: Factcheck: Hoe een vakkenvuller de media misleidde « How reporters do their job

  4. Harm

    In dit geval gaat het om een onschuldige grap. Waar ik me veel meer zorgen over maak is, hoe het eigenlijk staat met de factchecking inzake de berichtgeving met betrekking tot bijvoorbeeld Irak, Iran en Afghanistan.

    Ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de voornaamste taak van de media voornamelijk bestaat in het publiceren van de spin van overheidsinstanties en het “militair-industrieel complex”, om het maar eens plat uit te drukken.

    Dat wantrouwen had ik al heel lang (ook gebaseerd op persoonlijke ervaringen), maar sinds de oorlog tegen Irak is dat absoluut geworden. De media maken feitelijk gewoon deel uit van de propagandamachine en de pretentie dat ze onafhankelijk zijn, maakt daar deel van uit.

    In zoverre maakt dit berichtje geen uitzondering op de “man bijt hond” berichtgeving: het is een grappig voorbeeld, maar het bericht gaat wel voorbij aan de kern van de zaak.

  5. fhjfactcheck

    Het doel van dit project is om ons studenten bewust te maken van het gebrekkige checkgehalte in de journalistiek. Dit bericht is inderdaad een niemandalletje, maar de kern ligt veel dieper, namelijk: wanneer schat je in of informatie betrouwbaar is en wanneer niet? En hoe kom je daarachter?

    Die kern raakt ook de door jou genoemde berichtgeving m.b.t. Iran, Irak en Afghanistan

    Groet,
    Mathias

  6. Mathias,

    Ik snap je reactie. Alleen waarom wijs je me op die drie tweets? Je zegt “ik wil je nog even wijzen op dit en dit”. Vervolgens zie ik twee tweets aan mijn hoofdredacteur en eentje aan mij. Maar ik vraag me even af wat je daar nu precies mee wilt zeggen.

    Wat je in die tweet tegen mij zegt over hoor en wederhoor. Ik snap dat dat bij journalistiek hoort en dat is ook iets wat nooit bestreden dient te worden. Verhalen moet je nu eenmaal checken (met enige grens). Maar EDD is nu eenmaal niet per se journalistiek. Het is een commercieel blog waar geld wordt verdiend op pageviews. Stukjes die lekker lezen, schrijven wij op. Dus nee…dan zal het niet altijd even journalistiek verantwoord zijn.

    En ik geef jullie gelijk dat jullie het bericht pakken, omdat het feitelijk niet klopt. En dat doen ‘factcheckers’, zij behandelen berichten die feitelijk onwaar zijn. Maar dit was wel een makkelijk onderwerp…een open deur zegmaar. Dus ik geef jullie gelijk, maar vraag me wel degelijk af waarom jullie juist dit hebben gepakt. U kan beter.

  7. fhjfactcheck

    We kunnen ook beter, maar eerst een rectificatie bij dit bericht:
    We hebben Machteld Veen gesproken bij NOS Headlines, niet Machtold Veen. FHJ Factcheck is zowaar ook te betrappen op feitelijke onjuistheden. In dit geval ondergetekende.

    In de tekst is het aangepast.

    De tegenprestatie, een taart voor ieder fout gespelde naam, gaat naar mevr. Veen.

    Groet,
    Mathias de Graag

  8. Asking questions are truly pleasant thing if you are not understanding something totally,
    but this paragraph presents good understanding even.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s