Was het nou echt zo koud?

Door Tim Bazuijnen

‘Het wordt nog kouder, -14’, zo opende De Telegraaf op 30 november. De krant waarschuwt haar lezers voor een gevoelstemperatuur tot -14 °C en een ijzige wind die overal doorheen zal blazen. Verder schrijft de krant dat Piet Paulusma gevoelstemperaturen rond de -20°C voor 2 en 3 december voorspelt. Wat wordt er eigenlijk verstaan onder ‘gevoelstemperatuur’ en kloppen de voorspellingen?

Het kwik van de thermometer kan op -5°C staan, maar toch kan het op dat moment aanvoelen als -15°C. Dat heeft te maken met de wind. Bij 5 graden vorst en windkracht 6 kan de gevoelstemperatuur al 10 graden lager liggen dan de ware temperatuur. Wat wordt er nou precies bedoeld met de gevoelstemperatuur? Meteoroloog Geert Groen heeft het antwoord. ,,De gevoelstemperatuur is een fysiologische benadering van de ervaringstemperatuur.’’ Groen houdt zich al ruim 40 jaar bezig met toegepaste klimaatonderzoek en geeft ook advies aan het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI). In 2009 kwam Groen met een technisch rapport over de gevoelstemperatuur. Het rapport van Groen bevat een gedetailleerde beschrijving van de drie invloedrijkste methoden om inzicht te krijgen in deze gevoelswaarde van de temperatuur. Het KNMI heeft, naar aanleiding van dit rapport, in mei 2009 besloten om verder te gaan met een nieuwe benadering voor het berekenen van de gevoelstemperatuur.

Verschillende methoden
Om na te kunnen gaan of de voorspelling van De Telegraaf klopt, is het noodzakelijk om te weten hoe de gevoelstemperatuur wordt bepaald.
Het KNMI maakte tot 2002 gebruik van de tabel van Steadman. Robert G. Steadman(1971) was een Amerikaanse textielfabrikant en wilde weten hoeveel kleding een mens nodig heeft om zich te beschermen tegen de kou. Toch was deze benadering niet helemaal solide en in mei 2009 besloot het KNMI, naar aanleiding van het rapport van Geert Groen, over te gaan op een nieuwe methode. De Steadman-methode werd vervangen door de zogeheten JAG/TI-methode. Hierin staat een formule centraal. De methode wordt ook  gebruikt in Canada, de VS, Groot-Brittannië en IJsland.

JAG/TI
De Canadezen vonden dat er een internationale standaard moest komen voor de ‘Windchill Equivalent Temperature (WCET)’. Wetenschappers staken de koppen bij elkaar en uiteindelijk resulteerde dat in een onderzoek waarbij twaalf vrijwilligers op een loopband moesten lopen in verschillende computergesimuleerde weersomstandigheden. Door middel van sensoren op voorhoofd, wangen, kin, neus en in de mond werd het warmteverlies gemeten. Deze wetenschappelijk onderbouwde methode gaat schuil achter de JAG/TI-formule (Joint Action Group on Temperature Indices). De voorgaande methoden hielden in mindere mate rekening met de menselijke aspecten bij warmteverlies door winterse omstandigheden. Doordat de JAG/TI-formule naast een wetenschappelijke ook gebruik maakt van een fysiologische benadering komt het dichtbij de menselijke ervaring van warmteverlies in winterse omstandigheden. Tegenwoordig wordt er natuurlijk niet meer gemeten door gebruik te maken van vrijwilligers. Het KNMI en vele andere Europese meteorologische instituten krijgen metingen binnen van het ‘European Centre for Medium-Range Weather Forecasts’¹.

De formule van de JAG/TI-methode is als volgt:

Met temperatuur T in °C op 1,50 meter hoogte en gemiddelde windsnelheid W in m/s op 10 meter hoogte.

Uiteindelijk komt daar deze tabel uit voort.

Berekening + conclusie
De Telegraaf voorspelde dat de temperaturen begin december rond de -14 graden zouden liggen. Uitgaande van de waarden (T en W) die terug te vinden zijn op de website van het KNMI kunnen we zelf, aan de hand van de formule, berekenen of de voorspelling klopt. Op de website van het KNMI kun je de gegevens opvragen van 36 weerstations in Nederland. Ik betrek de metingen van het weerstation in Lelystad in mijn berekening omdat het daar meestal het koudst is. De Telegraaf voorspelde immers een gevoelstemperatuur tót -14 graden.
In onderstaand schema laat ik voor 1, 2 en 3 december steeds zien wat de gemiddelde temperatuur(T) in °C op 1,50 meter hoogte en de windsnelheid W in m/s op 10 meter hoogte is.

1 dec:
T = -6
W = 9
G = -14.6

2 dec:
T = -6.3
W = 8.8
G = -14.9

3 dec:
T = -4.6
W = 3.7
G = -9.7

De Telegraaf schreef op 30 november dat het nog kouder zou worden en voorspelde gevoelstemperaturen van rond de -14°C. Op 1 en 2 december, de dagen die op de publicatie volgden, lagen de gevoelstemperaturen rond de -14.6 en -14.9°C  graden. De Telegraaf heeft dus een nauwkeurige voorspelling gedaan. Piet Paulusma daarentegen voorspelde een gevoelstemperatuur tegen de -20°C aan voor 2 en 3 december. Daarvan was dus geen sprake.
Op de website van het KNMI zijn ook de actuele gevoelstemperaturen op te vragen. Een telefoontje naar de klimaatdesk van het KNMI leert dat ze daar echter geen database van bijhouden. ,,Alleen de actuele gevoelstemperaturen zijn op te vragen via de website. Je kan wel de gegevens van een weerstation opvragen en aan de hand van de formule het zelf berekenen.’’ Hetgeen leert dat het KNMI dus precies hetzelfde doet als hierboven is gedaan.

Beschermen tegen kou
Vanaf welke lage temperatuur wordt het riskant en moeten we extra opletten? ,,Bevriezingsverschijnselen kunnen optreden bij een temperatuur van -20°C. Bij extreme temperaturen van -30°C tot -40°C is het een kwestie van een paar minuten,” waarschuwt Groen. Gelukkig hoeven we hier in Nederland daar niet zo bang voor te zijn. De laagste gevoelstemperatuur sinds 1961 werd op 14 januari 1987 in Eelde en Twente afgerond op -28°C. Zulke temperaturen komen in Nederland gemiddeld één keer per 30 jaar voor. Toch betekent dat niet dat we niet alert moeten zijn op koude temperaturen. ,,Bij gebruik van alcohol of drugs wordt het bewustzijn aangetast en kan de kou als een klap inslaan.”

Double check
Om er helemaal zeker van te zijn dat de berekeningen kloppen en er niks fout is gegaan, kunnen de gegevens (W en T) van 14 januari 1987 opgevraagd worden. Als de variabelen ingevuld worden in de formule en er een gevoelstemperatuur van -28°C uitkomt, weten we dat de andere berekeningen ook kloppen. T was -15.1 in Twente op 14 januari 1987 en W was 12.2. De formule geeft een waarde van -28.06. Het klopt!

Bronnen:
 

Groen, G. Wind chill equivalente temperatuur (WCET), KNMI implementatie JAG/TI-methode voor de gevoelstemperatuur in de winter. 

KNMI.nl

KNMI – Klimaatdesk

De Telegraaf, ‘Het wordt nog kouder -14’, 30-11-2010, voorpagina.

VK.nl, Pieter Sabel, ‘Wat is dat eigenlijk, gevoelstemperatuur?’, http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2664/Nieuws/article/detail/1067086/2010/12/01/Wat-is-dat-eigenlijk-gevoelstemperatuur.dhtml

Geert Groen, Klimaatdata en –advies KNMI

European Centre for Medium-Range Weather Forecasts – http://www.ecmwf.int/

Advertisements

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s