Cijfers SCP-rapport verkeerd gebruikt

 

Door Michiel de Bie

Verschillende kranten kwamen op 31 augustus met nieuws naar aanleiding van het rapport ‘Voorbestemd tot achterstand?’ van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). In de berichtgeving wordt gebruik gemaakt van cijfers uit het rapport, maar dat is niet bij iedere krant goed gegaan

De strekking van de artikelen laat zich het best uitleggen door de hoofdvragen uit het rapport van het SCP: wat zijn de langetermijngevolgen van opgroeien in armoede? In hoeverre zijn arme kinderen later als volwassene arm en sociaal uitgesloten? En hoe komen die langetermijngevolgen tot stand?

Misvattingen

De Geassocieerde Pers Diensten(GPD) was hoofdleverancier voor de tekst in verschillende regionale kranten. Onder meer de Leeuwarder Courant, Eindhovens Dagblad, Haarlems Dagblad en Leidsch Dagblad plaatsten het GPD-artikel of een bewerking daarvan. In de regionale kranten en De Volkskrant staat dat het SCP zo’n duizend mensen interviewde die als kind arm zijn geweest. Dit klopt niet. In het rapport staat dat 310 van de 996 respondenten als kind in armoede leefden. In het persbericht van het SCP staat: ‘In mondelinge interviews hebben we met 996 mensen van 32 tot 36 jaar teruggekeken naar de afgelopen 25 jaar van hun leven’.

De misvatting dat alle ‘duizend’ ondervraagden als kind arm waren, heeft effect op een andere passage die voorkomt in een aantal regionale kranten. Naar GPD- voorbeeld staat er: “Opgroeien in een arm gezin hoeft goede scholing niet in de weg te staan blijkt uit het onderzoek. Zo heeft van de duizend ondervraagden 35 procent hbo of universiteit gedaan, 45 procent mbo en slechts twintig procent een opleiding lager dan mbo.” Ten onrechte wordt de indruk gewekt dat dit de opleidingscijfers zijn van mensen die als kind arm waren. Onderzoeker dr. M. Guiaux bevestigt dat deze opleidingscijfers gaan over de gehele groep ondervraagden, en niet alleen over degenen die arm opgroeiden. Hij voegt er direct aan toe dat het opleidingsniveau van de ‘armoedegroep’ in werkelijkheid ook niet veel verschilt van de genoemde percentages.

De genoemde percentages komen overigens niet uit het rapport. Ze zijn door GPD-journalist Maaike Boersma opgevraagd bij het SCP.

Verwarring rond cijfermateriaal

De Leeuwarder Courant schreef: “…als kind in een arm gezin heb je een bijna vier keer zo grote kans om zelf in armoede te leven.” Want: “Van de duizend geïnterviewden leeft vijftien procent weer of nog steeds in armoede. Terwijl van de hele bevolking slechts vier procent in armoede leeft.”

Deze formulering komt niet uit het bericht van het GPD, en staat niet in de andere kranten. Om te beginnen is, zoals eerder toegelicht, het uitgangspunt van duizend geïnterviewde armen niet correct. Buiten dat bevatten de aangehaalde zinnen van de Leeuwarder Courant nog een misvatting.

In het rapport staat dat arme kinderen zeven, in plaats van vijftien, procent kans hebben om later ook arm te worden. Verder staat in het SCP-rapport dat niet-arme kinderen vier procent kans hebben om als volwassene arm te worden. Een kind dat in armoede opgroeit, heeft ten opzichte van het niet-arme kind dus minder dan twee keer zoveel kans later weer arm te zijn, en niet vier keer zoals de Leeuwarder Courant meldt.

Het percentage waarmee de Leeuwarder Courant rekent, komt elders uit het rapport. Van de kinderen die in armoede opgroeiden (allen die in 1985 arm waren), is er een kleinere groep die toen ook nog eens ‘langdurig’ arm was (arm zowel tijdens meetmoment in 1985 als in 1889). Kinderen uit de ‘langdurig’ arme groep hadden inderdaad vijftien procent kans om later arm te worden.

Reactie van de onderzoeker

Dr. M. Guiaux heeft de indruk dat de grote landelijke kranten moeite hebben gedaan om het rapport goed te doorgronden. “De meeste kranten hebben de essentie goed weergegeven.” Hij merkt op dat het een complex onderwerp is. “Dan moeten media het begrijpelijkerwijs vereenvoudigen, maar dat doet soms de waarheid geen eer aan.” Guiaux sluit niet uit dat kranten zich gebaseerd hebben op het persbericht zonder de feiten verder te checken.

Reactie van betrokken journalisten

BN DeStem, De Stentor, De Twentsche Courant Tubantia, Eindhovens Dagblad, Haarlems Dagblad, Leidsch Dagblad en Noordhollands Dagblad hebben gebruik gemaakt van het GPD-bericht van Maaike Boersma. In het bericht wordt het verkeerde aantal onderzoeksrespondenten genoemd, en daardoor worden de opleidingscijfers aan de verkeerde mensen toegeschreven. Boersma erkent dat het haar fout is. “Gelukkig zal dit geen grote gevolgen hebben.” Ze verklaart dat ze voor dit artikel de samenvatting van het rapport haastig heeft doorgenomen. “Van die SCP-rapporten worden we hier op de redactie niet erg enthousiast, omdat ze niet altijd even helder zijn opgesteld.” Boersma concludeert: “Journalisten moeten beter lezen en het SCP moet beter schrijven.”

Bij de Leeuwarder Courant gebruikte eindredacteur Hilbrand Polman het GPD-artikel van Boersma en een artikel van het ANP. “Over het algemeen baseert onze binnenlandredactie zich op de persbureaus. Zij leveren de bloemen, wij maken boeketten. Wij vertrouwen er op dat het GPD en ANP feiten checken en rapporten nalezen.” Polman vindt het goed om er op gewezen te worden dat het eindresultaat niet volledig overeenkomt met het rapport. “De informatie is niet helemaal goed overgenomen, maar de strekking van het verhaal wordt er niet door onderuit gehaald.” Hij ziet het wel als zijn taak om het verhaal zo zorgvuldig mogelijk te brengen en om zoveel mogelijk de originele stukken te gebruiken. Moeilijk daarbij is dat wetenschappers de tijd en ruimte hebben om nuances aan te brengen en complexe zaken uitgebreid uit te leggen, journalisten moeten in korte tijd met weinig ruimte toch met een begrijpelijk verhaal komen.

Bronnen:

Artikel: Armoede is vaak vette pech, Leeuwarder Courant, 31 augustus 2011

Artikel: SCP: kind uit arm gezin heeft meer kans op armoede, BN DeStem, 31 augustus 2011

Artikel: Armoede lijkt wel erfelijk / armoede is vaak ‘vette pech’, De Stentor, 31 augustus 2011

Artikel: SCP: kind uit arm gezin heeft meer kans op armoede, De Twentsche Courant Tubantia, 31 augustus 2011

Artikel: Arme jeugd leidt niet per se tot armoe, De Volkskrant, 31 augustus 2011

Artikel: Kind uit arm gezin heeft meer kans op armoede, Eindhovens Dagblad, 31 augustus 2011

Artikel: Arm kind begint met een achterstand, Haarlems Dagblad, 31 augustus 2011

Artikel: Arm kind begint leven met een achterstand, Leidsch Dagblad, 31 augustus 2011

Artikel: Kind krijgt armoe mee van huis, Noordhollands Dagblad, 31 augustus 2011

Dr. M. Guiaux, wetenschappelijk medewerker Sociaal en Cultureel Planbureau

Maaike Boersma, verslaggever GPD

Hilbrand Polman, eindredacteur Leeuwarder Courant

Rapport: Voorbestemd tot achterstand?, Sociaal en Cultureel Planbureau, http://www.scp.nl/dsresource?objectid=28773&type=org

Persbericht: Sociaal en Cultureel Planbureau, http://www.scp.nl/dsresource?objectid=28838&type=org

Advertisements

1 reactie

Opgeslagen onder BN De STem, De Volkskrant, Eindhovens Dagblad, Krant, Uncategorized

Een Reactie op “Cijfers SCP-rapport verkeerd gebruikt

  1. kortom: ik omhels u met 2 promille van 1.000 armen!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s