Meer overstromingen door verstening tuinen?

Door Jens Pauw

Steeds meer Nederlandse tuinen zijn betegeld, waardoor het rioleringsstelsel vaker overstroomt. Dat meldt Elsevier in het artikel ‘Liever Gras’. Klopt dit en zijn de vermelde cijfers juist?

In de rubriek Wonen pakt het opiniërend weekblad uit met een verhaal over de ‘verstening’ van Nederland. We lezen in het artikel dat ‘de vrouw steeds minder tijd heeft om struiken te snoeien, gras te maaien en bomen te kappen, aangezien zij in de loop der jaren steeds meer is gaan werken’. Van de nood wordt daarom een deugd gemaakt: mensen kiezen voor tegels in de tuin, omdat dit weinig onderhoud vraagt. Het probleem is echter dat het regenwater hierdoor niet meer door de grond heen zakt, maar naar het riool wordt afgevoerd. Er komt dus steeds meer regenwater in het riool terecht in plaats van in het grondwater. Gevolg: er ontstaat steeds meer wateroverlast in Nederland.

Dit alles stelt Hugo Gastkemper van RIONED, het kenniscentrum voor rioleringen. Hij wordt in het artikel als enige bron opgevoerd. Na het lezen van het stuk spreekt hij over ‘een goed artikel’. “Het initiatief voor het artikel werd genomen door de journalist van Elsevier die mij wat kennisvragen stelde. Blijkbaar vond hij het zo interessant dat hij me heeft opgevoerd als bron”, vertelt Gastkemper. “Ik signaleer een trend, maar het zijn geen wetenschappelijk onderbouwde feiten. Daarom zeggen we duidelijk: het zou beter kunnen zijn wanneer mensen voor een groene achtertuin kiezen.”

Bewust maar één bron opvoeren
Auteur Jelte Wiersma, Elsevier-redacteur op de redactie Nederland, vertelt dat het idee voor het verhaal ontstond tijdens het autorijden. “Tijdens mijn ritjes door Nederland viel het me op dat er steeds meer postzegeltuintjes bijkwamen. Op congressen heb ik deze trend ook wel eens voorbij horen komen, vandaar dat ik hier een journalistiek verhaal in zag.” Hij benaderde meer dan tien bronnen – van Rijkswaterstaat tot de Wageningen Universiteit-, maar uiteindelijk was het Hugo Gastemper van RIONED die hem de beste citaten leverde “Ik kies bewust voor één bron, want ik wil de lezer niet vermoeien met vele sprekers. Uiteraard wordt wel alles gedubbelcheckt, want daar hecht Elsevier veel waarde aan.”

Het artikel in Elsevier bevat een mengeling van veronderstellingen, feiten en cijfers. Naast het artikel staat een paginagrote infographic afgebeeld, die de rioolcyclus van een betegelde tuin versus een met gras ingezaaide tuin weergeeft. Het riool zou overstromen bij meer dan 20 millimeter neerslag per uur, aldus de auteur, die zich beroept op cijfers van RIONED. Op de site van het kenniscentrum lezen we echter dat een gemengd riool in een uur tijd ongeveer 40 millimeter regen kan verwerken. Gastkemper: “Problemen kunnen optreden vanaf 20 millimeter per uur, maar vaak kan het riool veel meer aan. Ik kan begrijpen dat de journalist dit heeft vereenvoudigd. We kunnen het water overigens ook tijdelijk op straat laten staan als opslag. Dit zal in de toekomst steeds vaker gebeuren.”

Vrouwen in de tuin
Auteur Wiersma stelt in zijn artikel dat de opkomst van de stenen tuin te verklaren is doordat steeds meer vrouwen werken. Dit lijkt echter moeilijk te bewijzen. Het klopt inderdaad dat steeds meer vrouwen werken. Dit blijkt uit cijfers uit de Emancipatiemonitor 2010 van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Vanaf 2005 steeg de arbeidsdeelname van vrouwen van 54 procent tot 60 procent in 2010. Uit onderzoek dat onderzoeksbureau MindWorld heeft verricht in opdracht van Intratuin in april 2010, blijkt echter dat de man-vrouw verhoudingen bij tuinieren nog steeds heel traditioneel zijn. In tweederde van de gevallen houdt de man zich bezig met zware taken. Laten dit nu juist werkzaamheden zijn als gras maaien en bomen kappen, zoals die in het artikel van Elsevier worden genoemd. Auteur Wiersma: “Dat vrouwen steeds meer gaan werken is de belangrijkste reden van mijn conclusie, maar ik baseer mij tevens op SCP-rapporten over een steeds grotere genietcultuur. Het gaat er maar net om welke bronnen je neemt die je de trend dat vrouwen steeds meer gaan werken kunnen bevestigen.”

Temperatuursverschil
In het artikel komt ook naar voren dat de lucht boven een betegelde tuin veel warmer wordt dan in een groene tuin. Er doet zich dan een interessante paradox voor. Je zou immers verwachten dat het water in de betegelde tuin dan ook sneller zal verdampen, maar dat klopt niet. De groen tuin werkt als een spons: als het regent neemt hij water op, schijnt de zon dan verdampt het water er beter. De verdamping kost energie, waardoor de groene tuin koeler blijft. Naast het feit dat het dus iets koeler wordt in de groene tuin, wordt ook meer water door de lucht afgevoerd, waardoor er mindere overstromingen en problemen met rioleringen te verwachten zijn.

Het temperatuursverschil tussen groen en steen zou volgens het verhaal oplopen tot acht graden Celsius, een gegeven dat ook in de infographic naar voren komt. De auteur baseert zich op het onderzoek ‘Hitte­stress in Rotterdam’ (juli 2011) van de gemeente Rotterdam, waarin duidelijk wordt dat in de havenstad het maximale temperatuurverschil tussen stadswijken en een groene plek buiten de stad acht graden Celsius bedraagt. Oorzaak: in veel steden vindt een verstening plaats, waardoor warmte wordt aangetrokken. De auteur lijkt er geen rekening mee te houden dat ook in de stadswijken groene tuinen kunnen voorkomen, dan wel dat op het platteland betegelde tuinen bestaan. Mede door in de infographic de voortuin van één huis in tweeën (groen/tegels) te splitsen, wordt de illusie gewekt dat het temperatuursverschil alleen van doen heeft met de ondergrond. Dit is echter niet volledig juist, het heeft immers te maken met absorptie van zonlicht door de in de stad aanwezige donkere materialen en de relatief lage windsnelheden.

Dan nog is het de vraag of dit fenomeen – dat het ‘hitte-eilandeffect’ wordt genoemd – daadwerkelijk voor acht graden temperatuursverschil zorgt. Onderzoeker Theo Brandsma van het Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut (KNMI) heeft dit jaar op een op een groot aantal dagen ’s ochtends en ’s middags de temperatuur gemeten met een klein weerstation bevestigd op zijn fiets. Zijn fietstochten op weg van huis naar zijn werk en terug leidden langs een traject tussen Nieuwegein en De Bilt, dwars door de stad Utrecht. Uit de metingen blijkt dat het ’s ochtends in de stad gemiddeld 1,5 graad warmer is dan op het platteland. Bij hogere maximumtemperaturen, weinig wind en weinig bewolking is het temperatuurverschil tussen stad en platteland veel groter dan bij ‘slecht’ zomerweer. In het artikel wordt echter gesproken over de afvoer van regenwater. Tevens worden in de infographic grote regendruppels afgebeeld boven de tuinen. Bij dit weerstype zou het temperatuursverschil maar uitermate beperkt zijn.

Wiersma: “Op de redactie is een eindeloze discussie gevoerd over de manier waarop we het verhaal moesten uitdrukken in een infographic. Bij het temperatuursverschil baseer ik mij inderdaad op het onderzoek uit Rotterdam, maar ook een deskundige uit Zwolle heeft dit bevestigd. Ik erken dat er meerdere cijfers de ronde doen, het is maar net welke je neemt. Omdat wij in een eerdere Elsevier-productie over het hitte-eilandeffect al spraken over acht graden temperatuursverschil, heb ik deze lijn aangehouden om duidelijkheid te creëren bij de lezer. Of het verhaal begrijpelijk is geworden, kan ik moeilijk beoordelen. Laat de lezer dat maar bepalen.”

Conclusie
Het verhaal kent geen feitelijke onjuistheden, maar zorgt door de chaotische opzet wel voor onduidelijkheden. Het is een trend dat er door verstening van tuinen steeds meer problemen zijn met het riool, maar RIONED geeft aan dat er voor deze trend geen hard wetenschappelijk bewijs is. De auteur gaat echter te kort door de bocht door te stellen dat het temperatuursverschil tussen een groene en betegelde tuin fors oploopt, zelfs als ze op enkele meters van elkaar afliggen. De wetenschap is zó verdeeld over dit ‘hitte-eilandeffect’, dat hetop zijn minst dubieus is dit gegeven als waarheid op te voeren. De auteur erkent dat de infographic misschien niet de meest duidelijke figuur is, maar dat het uiteindelijk de lezer is die bepaalt of hij het heeft begrepen.

Bronnen
– Hugo Gastkemper, directeur van stichting RIONED, kenniscentrum voor rioleringen
– Jelte Wiersma, redacteur op de redactie Nederland van weekblad Elsevier
– Artikel Elsevier: ‘Liever gras’, 27-08-2011
– Artikel de Volkskrant: ‘Steeds vaker hittegolven (en vooral in de stad)’, 12-07-2011
– Artikel KNMI: ‘De stad als warmte-eiland’, 23-03-2011
– Artikel Profnews: ‘Vrouwen en mannen tuinieren traditioneel’, april 2010
Emancipatiemonitor 2010, Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP)

2 reacties

Opgeslagen onder Elsevier

2 Reacties op “Meer overstromingen door verstening tuinen?

  1. Danny Hoogteijling

    Zo’n artikel in Elsevier is zeer interessant en zo’n infographic beoogt de lezer visueel het hele verhaal te vertellen (in -bewust?- niet mis te verstane beelden). Maar het is nog veel interessanter om te lezen hóe zo’n artikel is geschreven. Dat kan je er wel bij fantaseren, maar welke keuzes de schrijver/redactie heeft gemaakt weet je nooit.
    Bedankt voor deze zeer interessante feitencheck!

  2. Pingback: Het bomen en planten opvangcentrum – Dag 254 | Uit de Klei getrokken

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s