Slaapwandelen, hoe zit het nou eigenlijk?

Door Simone Vos

‘Er is een verklaring gevonden voor slaapwandelen’. Dat is de eerste zin van een bericht in de rubriek Medisch nieuws  in weekblad Libelle van 21 oktober.  De kop die erboven staat: ‘Slaapwandelen, zó zit het’. Zit het echt zo, of gaat het om een mogelijke verklaring?

Libelle meldt dat slaapwandelen kan worden verklaard doordat groepjes hersencellen moe worden en gaan slapen, terwijl je nog wakker bent. Hersencellen communiceren met elkaar en dat verklaart dat een ‘slapend’ groepje cellen de cellen ernaast als het ware aansteekt, waardoor ze ook in slaap vallen. Dit gaat zo door totdat alle hersencellen in rust zijn en je uiteindelijk slaapt. Het omgekeerde gebeurt bij het wakker worden. Dat verklaart de traagheid die je ervaart als je wakker wordt. In het bericht in de Libelle wordt dit als verklaring voor slaapwandelen gegeven. Ook in een artikel op de website van wetenschapsmagazine KIJK wordt deze conclusie getrokken.

In het artikel op de website van KIJK staat een soortgelijke verklaring voor slaapwandelen. Hierin worden dezelfde oorzaken genoemd en wordt naar twee onderzoeken verwezen die de verklaring onderstrepen. Beide onderzoeken komen van dezelfde onderzoekers van de Amerikaanse Universiteit van Winsconsin-Madison.

Onderzoeken
Regional Slow Waves and Spindles in Human Sleep is de titel van het eerste onderzoek . Dit onderzoek is gepubliceerd in het Amerikaanse wetenschapsblad Neuron op 14 april 2011. Daaruit komt naar voren dat hersencellen inderdaad in groepjes reageren, zoals vermeld in het stuk in Medisch Nieuws  in Libelle. Sommige delen van de hersenen zijn nog actief en andere delen niet meer, de cellen reageren dus in groepjes op elkaar. Dit komt overeen met de verklaring die in het bericht van Libelle staat.

Daarnaast is onderzocht of er in verschillende hersengebieden sprake was van communicatie tussen hersencellen die actief zijn en niet-actief zijn. ‘Wanneer je in slaap valt is er veel variatie binnen de verschillende hersengebieden. En bij mensen kunnen sommige slaapproblemen, zoals slaapwandelen, suggereren dat er ‘dissociated states’ zijn, waarbij sommige gebieden wakker zijn en andere slapen’, zo valt te lezen in de introductie van het onderzoek Regional Slow Waves and Spindles in Human Sleep. 

Het andere onderzoek van de Universiteit van Winsconsin-Madison waarnaar wordt verwezen over de activiteiten van hersencellen bij het slapen en ontwaken, is het onderzoek Local sleep in awake rats. Dit onderzoek stond op 28 april 2011 in het Amerikaanse wetenschappelijke weekblad Nature. In dit onderzoek wordt onderzocht hoe het komt dat als je wakker bent, je soms heel even in slaap valt. De onderzoekers hebben de hersenactiviteit van ratten onderzocht terwijl ze wakker zijn. Hieruit blijkt dat bepaalde gedeelten van je hersenen tijdelijk offline kunnen gaan terwijl je wakker bent, en  je dus heel kort in slaap kunt vallen. Dit staat in verband met het feit dat hersencellen op elkaar reageren. Ze kunnen onafhankelijk van elkaar tijdelijk  ‘uit’ gaan. De verklaring uit dit onderzoek staat ook in het bericht in de Libelle.

Volgens de website leerwiki.nl is de oorzaak van slaapwandelen dat er verschillende zones in je hersenen actief zijn en andere op hetzelfde moment juist niet. Op de site staat het volgende: ‘Slaapwandelen is het gevolg van het feit dat die zone in je hersenen van waaruit alle motorische activiteiten en dus ook je slaap worden geregeld, wakker werd tijdens je diepe slaapfase. Op het moment van slaapwandelen is alleen die hersenzone actief, alle andere zones slapen nog. Op het ogenblik van het ontwaken zijn, in normale omstandigheden, meteen ook alle zones in je hersenen wakker.’

Slaapwandeldeskundigen

FHJ Factcheck heeft meerdere slaapwandeldeskundigen benaderd ter controle van alle in het artikel genoemde feiten. Dr. Rentmeester, neuroloog bij het Expertisecentrum Kempenhaeghe voor epileptologie, slaapgeneeskunde en neurocognitie,  gaf de volgende reactie: “Het idee van cellen die al moe worden en andere niet vind ik een aardige omschrijving. Maar het lijkt eerder omgekeerd met wat wij vinden in slaaponderzoeken. We meten een plotselinge wekreactie uit de diepe slaap bij slaapwandelen.  Dat ontwaken is echter niet compleet: de slaapwandelaar is zich niet bewust van zijn daden en ook niet echt wakker. Hij kan wel reageren op de omgeving, soms antwoord geven op zijn verstaanbaar maar onzinnige opmerkingen en vragen en prikkelbaar reageren bij tegenspraak. Maar erg opvallend is dat de slaapwandelaar na een paar minuten vaak weer terug naar bed gaat en onmiddellijk doorslaapt. Vaak is hij zich dan ’s morgens van de prins geen kwaad.

Daarnaast heeft FHJ Factcheck contact gehad met Slaapcentrum SEIN in Zwolle. Neuroloog dr. De Weerd, die op de vragen reageerde, was nogal kortaf en amper bereid mee te werken. Zijn antwoord op de vraag of de verklaring in de Libelle klopte was: ‘Het verhaal uit Libelle ken ik niet, maar zoals u het citeert is het onzin. Ik raad u aan via Google uw licht op te steken’.

Journaliste Libelle

Journaliste Denise Hoogland van Libelle schreef het artikel. De originele bron die ze voor haar bericht heeft geraadpleegd, weet ze zo snel even niet.”Het is een half jaar geleden dat ik dit bericht heb gemaakt, ik ben nu al bezig met artikelen voor volgend jaar”, vertelt ze. “Maar, voor het samenstellen van deze rubriek maak ik gebruik van heel veel bladen. Magazines van ziekenhuizen, universiteiten, patiëntenverenigingen en de beroepsgroepen zelf. En natuurlijk bekijk ik regelmatig websites van andere media en tijdschriften.

Ze legt uit dat het met de komst van internet moeilijker is om de originele bron te vinden. “Iedereen neemt het bericht al dan niet met bronvermelding van elkaar over en bij elk overgenomen bericht wordt er net iets aangepast. Dus als je de originele bron en het uiteindelijke bericht ziet, is er vaak wat veranderd”, vertelt ze. “Zomaar wat overnemen is dus ‘gevaarlijk’.”

Hoogland  is het met FHJ  Factcheck eens dat de kop wel wat stellig geformuleerd is. “Ik doe een suggestie voor de kop, maar de eindredactie maak de definitieve kop”, aldus Hoogland. “Maar, je hebt maar een aantal woorden voor de kop en soms moet je dan de nuance loslaten, zo gaat het soms nou eenmaal.”

Dat het berichtje over slaapwandelen ook op de website van KIJK staat (Libelle en KIJK vallen allebei onder dezelfde uitgever: Sanoma), kan toeval zijn. “Ik gebruik KIJK eigenlijk nooit als bron, we hebben zulke andere doelgroepen. Maar het is een leuk blad. Wellicht heb ik het bij hen zien langskomen en ben ik er mee aan de slag gegaan”, zegt Hoogland.

Conclusie
Het bericht ‘Slaapwandelen: zó zit het’ in de rubriek Medisch Nieuws in de Libelle van 21 oktober, bevat geen feitelijke onjuistheden. De kop suggereert alleen dat dé verklaring voor slaapwandelen is gevonden, terwijl er later in het bericht duidelijk wordt dat het ‘waarschijnlijk’ is dat groepjes hersencellen moe worden en gaan slapen terwijl je nog wakker bent.

Er zijn twee onderzoeken van de Universiteit van Winsconsin-Madison –Regional Slow Waves and Spindles in Human Sleep en Local sleep in awake rats-  waaruit blijkt dat hersencellen op elkaar reageren. Daarnaast staat in deze twee onderzoeken dat er groepjes hersencellen actief zijn en niet-actief zijn, terwijl je slaapt. Dit komt overeen met het artikel in Libelle.

Bronnen:

Onderzoek Universiteit van Winsconsin – Madison Regional Slow Waves and Spindles in Human:
http://www.cnl.ucla.edu/CNL%20Publications/Publications/Regional%20Slow%20Waves%20and%20Spindles%20in%20Human%20Sleep.pdf

Onderzoek Universiteit van Winsconsin – Madison Local sleep in awake rats:
http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3085007/?tool=pubmed

Website KIJK:
http://www.kijk.nl/nieuws/hersencellen-doen-overdag-af-en-toe-een-dutje/

Website leerwiki.nl:
http://www.leerwiki.nl/Slaapwandelen_is_vooral_een_probleem_bij_kinderen

Mondelinge bron:
Neuroloog Dr. De Weerd Slaapcentrum SEIN Zwolle

Bericht Libelle:


Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Libelle

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s