Interne ‘fout’ Erasmus MC zorgt voor onduidelijkheid

Door Monique Geerlings

“Vrouwen die drie keer hebben meegedaan aan het bevolkingsonderzoek naar borstkanker, hebben 49 procent minder kans te overlijden aan de ziekte als die bij hen wordt geconstateerd”. Dat stelt het AD in de krant van 7 december. Maar wat als er bijvoorbeeld na één onderzoek al kanker bij iemand wordt geconstateerd, heb je dan meer kans om te overlijden?

“Nee,” stelt onderzoekster Suzie Otto van het Erasmus MC, “het gaat namelijk niet om het aantal screenings, maar om het feit dat je meedoet.” Toch lijkt de onduidelijkheid in dit bericht niet bij een journalist van het AD te liggen, aangezien in het persbericht het volgende staat:  ‘Vrouwen bij wie borstkanker wordt geconstateerd en die voorafgaand aan die diagnose minstens driemaal hebben deelgenomen aan het bevolkingsonderzoek naar borstkanker, blijken in dit onderzoek 49% minder kans te hebben om te overlijden aan deze aandoening’. “Eigenlijk hoort daar in plaats van ‘drie keer’ gewoon het woord ‘deelname’ te staan”, geeft Otto toe.

Nog veel onduidelijk
Hoewel de onderzoekscijfers kloppen en Otto aangeeft dat er een fout in het persbericht van het Erasmus MC staat, blijven er alsnog enkele vragen onbeantwoord na het lezen van het artikel in het AD. Want waarom wordt er onderzoek naar borstkankerscreenings gedaan? Het blijkt een jaarlijks terugkerende evaluatie van borstkankeronderzoek te zijn. Otto: “Maar we hebben deze keer voor het eerst geen gebruikgemaakt van cijfers van het CBS, want ditmaal hadden we toestemming om de gegevens van screeningsorganisatie Stichting Bevolkingsonderzoek Zuid-West (SBZW) te mogen gebruiken. Het mooie aan deze cijfers – afkomstig uit Zuid-Holland en Zeeland – was dat deze specifiekere informatie betreffen dan de gegevens van het CBS. Het CBS heeft namelijk algemene gegevens zoals sterftecijfers, maar de SBZW heeft ook de screeningsdatums en wanneer en waardoor uiteindelijk kanker is ontdekt bij een bepaald persoon.”

Oude gegevens?
Ook opvallend is dat de onderzoekers, die in opdracht van het RIVM aan de slag gingen, cijfers en gegevens uit de periode 1995 tot 2003 gebruiken. Zijn deze gegevens acht jaar later niet verouderd? “Omdat we zulke specifieke gegevens hadden, moesten we ons veel meer verdiepen en duurde het lang om deze cijfers te analyseren. We zijn zo’n vier à vijf jaar geleden al begonnen met dit onderzoek, maar doordat we zo lang hebben onderzocht, hebben we nu wel een duidelijker beeld. We willen het in de toekomst dan ook op deze manier blijven doen en dus niet meer jaarlijks, maar om de paar jaar een rapport uitgeven”, aldus Otto.

Ander nieuws
In het onderzoek zelf staat een conclusie die interessant is. Het gaat om de volgende Engelstalige zin:  ‘Among the cases, 29.8% were diagnosed as a result of a screening examination, either initial or subsequent (screen-detected cancer) and 34.3% between screening rounds (interval cancer)’. Hieruit zou je, als journalist die dit onderzoek heeft gelezen, kunnen stellen dat er dus vaker dan eens per twee jaar zou moeten worden gescreend, omdat er meer borstkankergevallen in de tussentijd worden ontdekt dan bij de screenings zelf. Je kunt je afvragen hoe groot het nut van screenings is. Otto: “We spelen met veel dilemma’s wat betreft borstkankeronderzoek. Neem bijvoorbeeld dat vrouwen boven de 75 niet meer worden uitgenodigd, omdat het basisprincipe van ‘leven verlengen door middel van vroegtijdig opsporen van kanker’ voor hen niet meer geldt. Dit omdat het zich vanaf het 75e levensjaar niet meer loont om jaren te ‘redden’. Het moet wel rendabel zijn natuurlijk. En datzelfde geldt dus voor het aantal keer screenen. Het kost enorm veel geld en tijd en in de toekomst gaat de overheid dat geld in preventieve darmkankeronderzoeken steken, zodat we ook het aantal darmkankergevallen omlaag kunnen brengen.”

De onderzoekers van het Erasmus MC en het RIVM hebben in ieder geval een duidelijke boodschap afgegeven. “Deelname aan het bevolkingsonderzoek is gewoon erg belangrijk, vooral voor jezelf. En hoewel ik niet weet hoe Nederlandse media hierover hebben bericht, neem ik aan dat de boodschap namens ons duidelijk is”, besluit Otto.

Reactie journalist
Omdat er geen naam boven het stukje staat, weet het AD niet exact wie  verantwoordelijk was voor dit artikel. Een journaliste – haar naam mag niet gepubliceerd worden – van de algemene redactie wil wel een reactie geven: “Iedere dag krijg ik hier wel tien onderzoeken binnen. Als het van het Erasmus komt, zie ik geen enkele reden om het niet te geloven.” Het woord ‘driemaal’ in het persbericht roept bij haar dan ook geen vragen op. “Nee, je leest het verkeerd. Om iets wetenschappelijks te onderzoeken,  heb je een bepaalde populatie nodig. Zij hebben een groep mensen drie keer laten onderzoeken.” 

De auteur van dit bericht heeft dus niet met het Erasmus MC gebeld, want  volgens Otto hebben de onderzoekers gebruik  gemaakt van gegevens van een screeningsbureau en niet van eigen ‘proefpersonen’. Ook het feit dat er oude gegevens van jaren geleden worden gebruikt, roept bij haar geen vragen op. “Zodra een wetenschappelijk onderzoek gepubliceerd wordt, weet je  dat daar lang aan is gewerkt. Je wordt voor zo’n onderzoek om de vijf jaar opgeroepen, dus dan gaat zo’n onderzoek nou eenmaal heel erg traag.”

Het AD heeft dus vertrouwen in elke publicatie van het Erasmus, ondanks dat Otto zei dat er in dit persbericht een onduidelijkheid zat. “Het Erasmus verkondigt echt geen flauwekul. Dit zijn mensen die weten wat ze onderzoeken en waar ze over schrijven. Ik zag, en zie nog steeds, dan ook geen enkele reden om ze niet te geloven.”

Conclusie
Uit één telefonisch gesprek met Suzie Otto bleek dat ook het Erasmus MC fouten in zijn persberichten kan zetten.  Het AD heeft zich verder niet verdiept in dit onderzoek en is van mening dat het bericht zo overgenomen kon worden. Met de kwestie van UvT-hoogleraar Stapel nog in ons achterhoofd, blijkt wel dat ook universiteiten gecontroleerd moeten worden op hun bevindingen.

Bronnen:

Algemeen Dagblad: ‘Onderzoek naar kanker effectief’ (7 december 2011)

Journalist van het AD (anoniem)

Officiële persbericht Erasmus MC

Onderzoek zelf: ‘Mammography Screening and Risk of Breast Cancer Death: A population-based case-control study’

Suzie Otto (Erasmus MC, Rotterdam)

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Algemeen Dagblad (AD), Krant

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s