‘Het is inderdaad zwaar samengevat’

Door Charlotte Reddingius

‘Meisjes vaker crimineel door trauma’. Deze kop verscheen 8 december in het Nederlands Dagblad. Het artikel is afkomstig van de GPD. Aanleiding voor dit artikel lijkt een onderzoek naar crimineel gedrag onder minderjarige meisjes, maar welk onderzoek is dat dan? En is dit de aanleiding voor het schrijven van het artikel?

Er wordt in het artikel een aantal conclusies getrokken: “In bijna dertig jaar verdrievoudigde het aantal meisjes in de criminaliteit, zo bleek eerder dit jaar uit onderzoek. Daarmee steeg het aantal delinquente meisjes sneller dan het aantal jongens. Wel zijn jongens nog veruit in de meerderheid en plegen meisjes vaak lichtere delicten. Ze komen pas later in beeld bij justitie. (…) Deze meiden zijn net als criminele jongens vaker impulsief, verstandelijk beperkt, hebben vaak delinquente vrienden, weinig binding met school en problemen met hun opvoeders. Daarbovenop zijn meisjes vaker somber dan jongens, hebben meer last van relatieproblemen, zijn vaker zelfdestructief, seksueel misbruikt en hebben een slechte band met hun moeder.” In het artikel wordt geen onderzoek bij naam of toenaam genoemd.

Onderzoek van de Vrije Universiteit en Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)

FHJ Factcheck stuit na wat research op een onderzoek uit 2011 van de Vrije Universiteit in Amsterdam in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie van Veiligheid en Justitie: Delinquente meisjes (2011). De volgende constateringen in het artikel worden in het onderzoek van de VU genoemd als mogelijke risicofactoren bij meisjes: delinquente meiden zijn net als criminele jongens vaker impulsief, verstandelijk beperkt, hebben vaak delinquente vrienden, weinig binding met school en problemen met hun opvoeders. Daarbovenop zijn meisjes vaker somber dan jongens, zijn vaker zelfdestructief, seksueel misbruikt en hebben een slechte band met hun moeder. Eén constatering in het artikel komt echter niet terug als risicofactor in het onderzoek, namelijk ‘meisjes hebben meer last van relatieproblemen’. Daarnaast is in het onderzoeksrapport te lezen dat de constateringen kritisch bekeken zouden moeten worden: “Op basis van het beperkte literatuuronderzoek weten we niet welke domeinen het sterkst samenhangen met delinquentie van meisjes, weten we onvoldoende over de samenhang tussen leeftijd en verschillende risicofactoren en is vaak onduidelijk of er ook sprake is van causaliteit (bladzijde 166).”

Onderzoek van het CBS en Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC)

De constatering dat in bijna dertig jaar het aantal meisjes in de criminaliteit verdrievoudigde, komt niet in het onderzoek Delinquente meisjes (2011) voor. Een daarop volgende conclusie die de journalist trekt, is dat daarmee het aantal delinquente meisjes sneller steeg dan het aantal jongens. Wel zijn jongens nog veruit in de meerderheid en plegen meisjes vaak lichtere delicten. Ze komen pas later in beeld bij justitie. Dit komt echter wel voor in het onderzoek Delinquente meisjes (2011). We zoeken dus verder. We vinden een bericht over een onderzoek op de website van het CBS. In dit bericht wordt geconcludeerd dat er driemaal zoveel strafzaken tegen meisjes hebben plaatsgevonden sinds 1995. Deze uitspraak is gebaseerd op statistische gegevens van het aantal afgedane strafzaken van het Openbaar Ministerie en de rechter. Het bericht op de website van het CBS strookt met de gegevens uit het onderzoek Criminaliteit  Criminaliteit en Rechtshandhaving 2008 (gepubliceerd in 2009), dat onder het CBS-bericht als bron staat aangeduid. Dit onderzoek werd uitgevoerd door het CBS en het WODC.

Het artikel in het Nederlands Dagblad bevat dus twee onjuistheden: het aantal meisjes in de criminaliteit is verdrievoudigd, maar niet in bijna dertig jaar, maar ongeveer zestien jaar. Daarnaast was dit onderzoek al in 2009 uitgebracht en op de website van het CBS gepubliceerd, dus niet ‘eerder dit jaar’.

Reactie van de onderzoeker

Onderzoekster Anne-Marie Slotboom, verbonden aan de afdeling strafrecht en criminologie van de Vrije Universiteit in Amsterdam en onder meer gespecialiseerd in meisjescriminaliteit, is een van de auteurs van het onderzoek Delinquente meisjes (2011). Zij wordt in het artikel geciteerd en is hier tevreden over. “Ik vond het artikel wel aardig. Dit artikel geeft aardig de strekking weer, en de feiten kloppen wel. Ik heb het artikel van tevoren een aantal keren mogen inzien en zodoende mijn goedkeuring eraan gegeven. Het is niet zo handig om twee bronnen door elkaar te gebruiken, maar ik ben niet ontevreden. Ik heb veel slechtere ervaringen gehad.”

Juist geformuleerd?

Het artikel roept naast het weglaten van de onderzoeken de volgende twee vragen op: zijn de constateringen in het artikel niet te hard en te stellig opgeschreven? FHJ Factcheck legde deze vraag voor aan Slotboom. “Ik ben het met je eens dat het soms wat sterk is opgeschreven. Trauma speelt een grote rol, maar er zijn meer factoren die daarbij een rol spelen. Sommige dingen zijn misschien wat onduidelijk geformuleerd, tenminste wat betreft de weergaven van mijn verhaal. Ik zou de kop inderdaad niet zo kiezen. En vaker, ja en hoeveel vaker zijn meisjes crimineel door trauma? Dat laatste komt natuurlijk ook niet in het onderzoek terug. Maar de grote strekking van het verhaal klopt.” En wanneer is iemand delinquent? Is crimineel daarvoor de juiste term? Slotboom: “Ja, want het gaat over strafbaar gedrag. Delinquentie en criminaliteit worden vaak door elkaar gebruikt. Delinquentie staat voor meisjes die veroordeeld zijn of verdacht worden door de politie. In dit geval is crimineel ook goed omdat mijn onderzoek strafbaar gedrag betreft. Delinquentie wordt vaak wat breder gehanteerd.”

Wat is de nieuwsaanleiding?

Een persbericht van het onderzoek Delinquente meisjes (2011) werd gepubliceerd op 1 juli 2011 op de website van de Vrije Universiteit in Amsterdam. Via databank Lexis Nexis bekijken we de berichtgeving hierover sinds 1 juli 2011. Begin juli pikken vijf media het nieuws op: persbureau ANP, NRC Next, Leeuwarder Courant, Noordhollands Dagblad en Dagblad van het Noorden. Op internet vinden we een bericht van de Volkskrant en nu.nl. De conclusie dat de criminaliteit onder meisjes sneller is gestegen dan bij jongens, wordt meestal als invalshoek gebruikt. De resultaten uit het onderzoek Criminaliteit en Rechtshandhaving 2008 (2009) komen in november 2009 ook in het nieuws, waaronder het ANP, Leeuwarder Courant, Spits, NRC en NRC Next. De vraag ontstaat daarom wat de aanleiding was voor het schrijven van dit artikel. Volgens onderzoekster Anne-Marie Slotboom is dit vanwege een congresdag over meisjes met ernstig probleemgedrag. Het congres, georganiseerd door het Leids Congres Bureau, was bedoeld voor professionals werkzaam in de jeugdhulpverlening. Het congres ging in op de achtergronden van probleemgedrag bij meisjes en het signaleren, bespreken en motiveren daarvan. Daarnaast werd specifieke problematiek als middelenmisbruik besproken. Het congres vond plaats op de dag dat het artikel gepubliceerd werd (8 december, 2011).

Reactie van de journalist

Journaliste en schrijver van het artikel in het Nederlands Dagblad is Mayke Calis. Ze werkt bij de GPD. Calis bevestigt dat het congres de nieuwsaanleiding was. Calis: “Ik kwam dat ergens tegen en dacht, dat is misschien nieuws. Ik heb vervolgens wat onderzoekers gebeld met het idee. Ik heb in het verleden al wel eens over dit onderwerp geschreven. Het was niet nieuw onderzoek, maar met dat congres kon ik er dan wel iets nieuwswaardigs van maken. Daarnaast had ik voor een andere invalshoek gekozen die eerder in de berichtgeving was voorgekomen.” Het congres komt pas later terug in het artikel. Daar heeft Calis bewust voor gekozen. “Voor de lezer is de nieuwsaanleiding van zo’n congres niet zo interessant. Je moet ook aantrekkelijk beginnen, zodat mensen doorlezen. Zo’n congres is niet zo interessant voor de lezer, maar voor vaklui. Het moet wel een leesbaar stukje worden. Als het echt nieuws was, had ik het wel gepresenteerd.”

Via onderzoekers kwam de journaliste aan haar informatie voor het schrijven van dit artikel. “Zij stuurden mij informatiemateriaal op. Daar ben ik van uitgegaan. Ik heb volgens mij één samenvatting doorgelezen.” Calis bevestigt dat ze twee onderzoeken door elkaar heeft gebruikt, maar wist niet dat de informatie van het CBS in haar artikel niet klopt. “Ik ben alleen uitgegaan van de aangeleverde informatie en heb niet apart nog het CBS gebeld.” Ook was het niet benoemen van het onderzoek een bewuste keuze. Calis: “De onderzoeken waren al oud, er was al over geschreven. Daarnaast had ik gewoon ruimtegebrek.” Calis is het eens met het feit dat haar kop ‘vrij stellig’ geformuleerd is. “Ja, maar zo gaat het altijd, dat is gebruikelijk en daar ontkom je niet aan. Als je het in de tekst maar wat genuanceerder neerzet. Maar het is wel zwaar samengevat inderdaad.”

Conclusie

De grote strekking van het artikel klopt. FHJ Factcheck controleerde de conclusies die de journalist trekt in het artikel met de verschillende onderzoeken. Het onderzoek wordt echter niet genoemd en het artikel bevat twee onjuistheden: het aantal meisjes in de criminaliteit is verdrievoudigd, maar niet in bijna dertig jaar, maar ongeveer zestien jaar, blijkt uit het onderzoek Criminaliteit en Rechtshandhaving 2008 (2009). Daarnaast was dit onderzoek al in 2009 uitgebracht en op de website van het CBS gepubliceerd, dus niet ‘eerder dit jaar’. Tot slot komt de constatering in het artikel dat meisjes meer last hebben van relatieproblemen nergens voor in het onderzoek Delinquente meisjes (2011). De journaliste erkent de onderzoeken niet genoemd te hebben door de oudheid van het onderzoek en ruimtegebrek. De congresdag over meisjes met probleemgedrag vond ze een interessante invalshoek om het onderwerp nogmaals aan te stippen. Daarbij is ze uitgegaan van aangeleverde informatie en heeft ze deze niet gecontroleerd.

Bronnen:

Anne-Marie Slotboom, afdeling strafrecht en criminologie aan Vrije Universiteit Amsterdam

Journaliste Mayke Calis van de GPD

Slotboom, A., Wong, T.M.L., Swier, C. & Broek, van der T.C. (2011) Delinquente meisjes. Achtergronden, risicofactoren en interventies Vrije Universiteit Amsterdam & Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum http://www.wodc.nl/onderzoeksdatabase/de-aanpak-van-meisjes-met-strafrechtelijke-titel-in-de-jjis.aspx?cp=44&cs=6796

Kalidien, S.N. & Eggen, A.Th.J. (2009) Criminaliteit en rechtshandhaving 2008. Ontwikkelingen en samenhangen Centraal Bureau voor de Statistiek & Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum
http://wodc.nl/onderzoeksdatabase/cenr-2008.aspx

Calis, M. (2011) Meisje vaker crimineel door trauma Nederlands Dagblad 8-12-2011 (GPD)

N.N. (2011) Criminaliteit onder meisjes toegenomen de Volkskrant 4-07-2011 http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2664/Nieuws/article/detail/2461463/2011/07/04/Criminaliteit-onder-meisjes-toegenomen.dhtml

N.N. (2009) Driemaal zoveel strafzaken tegen meisjes sinds 1995 Webmagazine CBS 2-11-2009 http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/veiligheid-recht/publicaties/artikelen/archief/2009/2009-2954-wm.htm

N.N. (2011) Meisjescriminaliteit steeg afgelopen jaren harder dan jongenscriminaliteit. Meer aandacht voor specifieke meisjesproblemen gewenst Persbericht Vrije Universiteit Amsterdam 01-07-2011 (Persbericht) http://www.rechten.vu.nl/nl/nieuws-agenda/nieuwsarchief/2011/meisjescriminaliteit.asp

N.N. (2011) Criminaliteit onder meisjes flink toegenomen nu.nl
http://www.nu.nl/binnenland/2556120/criminaliteit-meisjes-flink-toegenomen.html

N.N. (2009) Aantal strafzaken tegen meisjes gestegen nrc.nl http://vorige.nrc.nl/binnenland/article2402901.ece/Aantal_strafzaken_tegen_meisjes_gestegen

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder GPD, Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s