Maastrichtse kinderen dupe van armoede?

De LimburgerDoor Yoeri Nijs

Maastrichtse kinderen raken door armoede steeds vaker in een sociaal isolement. Dat meldt De Limburger op 8 december 2011 op basis van het jaarlijkse armoedesignalement van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) en het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Activiteiten buitenshuis worden betiteld als luxe: kinderen kunnen niet meer naar verjaardagen en naar verenigingen. Het dagblad is stellig over de conclusie van het onderzoek: “Meedoen met vriendjes lukt niet meer.” Maar heeft de krant het daarmee bij het rechte eind?

Aan de hand van het armoedesignalement schrijft journalist John Hoofs een verhaal over de situatie in Maastricht. De stad komt niet voor in het onderzoek. Toch bevestigt het signalement volgens hem wat er ook in Maastricht wordt geconstateerd: steeds meer kinderen raken in een sociaal isolement. Het artikel geeft een somber toekomstbeeld: binnen een jaar komen er naar verwachting 125.000 huishoudens bij die de eindjes moeilijk aan elkaar kunnen knopen. Hoofs spitst zich in zijn artikel onder meer toe op de gevolgen voor kinderen.

Sociaal minimum

Het artikel begint met een bewering over ruim drieduizend Maastrichtse kinderen tot en met achttien jaar die vorig jaar in een uitkeringsgezin met een inkomen van maximaal 120 procent van het sociale minimum leefden. Hoofs geeft niet aan waar dit aantal vandaan komt. Het kan zijn dat de journalist op het jaarlijkse armoedesignalement doelt, maar dat zou in dat geval onjuist zijn. Hoewel in het onderzoek de armoedecijfers van diverse gemeenten worden genoemd, komt Maastricht in de publicatie niet aan bod.

Hoofs baseert zijn uitspraak over de Maastrichtse kinderen vermoedelijk op andere bronnen. Een rondgang langs diverse instanties om deze bewering te checken levert echter niets op. Zowel het CPB als het CBS kan de bewering over de 120 procent van het sociale minimum tegenover FHJ Factcheck niet bevestigen. Ook de gemeente Maastricht kan niet aantonen of de gegevens juist zijn, laat een woordvoerder weten. De sociale dienst wil de pers bij monde van een woordvoerder niet te woord staan. De vraag waar de gegevens over de Maastrichtse kinderen vandaan komen, blijft daarom overeind.

Vicieuze cirkel

Arme kinderen zullen als ze volwassen zijn onder de armoedegrens blijven, vervolgt De Limburger. Hoofs schrijft: “Dat kunnen veel mensen zich niet voorstellen, zeggen ze bij de Maastrichtse sociale dienst. Generatie op generatie slaagt er niet in om de armoede te ontstijgen en steeds weer zijn de kinderen de voornaamste gedupeerden. Ze zitten gevangen in een vicieuze cirkel.” Kennelijk baseert de journalist die vicieuze cirkel op gegevens van de sociale dienst, zo blijkt uit het citaat. Maar ook dit kan niet door de dienst worden bevestigd.

Het SCP wil wel reageren. Onderzoeker Cok Vrooman heeft meegewerkt aan het armoedesignalement. Hij vindt het artikel ‘stevig aangezet’ en verwijst naar een ander onderzoek van het instituut van vorig jaar, ‘Armoede en sociale uitsluiting in de kindertijd en 25 jaar later’. Daaruit blijkt dat mensen die vroeger als kind in een arm gezin leefden, nu meestal niet meer onder de armoedegrens leven. Ruim negentig procent bevindt zich na vijfentwintig jaar boven de armoedegrens, zo staat in het onderzoek. Het onderzoek tekent wel aan dat kinderen die opgroeien in een arm gezin, later meer kans hebben om onder de armoedegrens te leven. Dat wil echter niet per definitie zeggen dat de kinderen in een vicieuze cirkel zitten, concludeert Vrooman met een verwijzing naar de negentig procent die het wel haalt.

Sociaal isolement

“Door het beperkte gezinsbudget en de vicieuze cirkel raken kinderen in een sociaal isolement. Ze kunnen niet meedoen met activiteiten als schoolreisjes, sportclubs, en vakanties. Ook van cadeautjes kunnen ze vaak alleen maar dromen”, aldus Hoofs in de Limburger. Maar raken kinderen door armoede wel in een isolement? Wat is een sociaal isolement eigenlijk? Ter beantwoording van deze vragen duiken we in een eerder onderzoek van het SCP uit 2010: ‘Sociale uitsluiting bij kinderen: omvang en achtergronden’.

Volgens het SCP is een sociaal isolement meer dan ‘niet meedoen met activiteiten’. Sociale uitsluiting kan volgens het instituut het best worden opgevat als ‘een verschijnsel met vier theoretische dimensies’. De eerste twee zijn van sociaal-culturele aard. Zo is er sprake van weinig contact met anderen en een geringe sociale betrokkenheid. Daarnaast worden de normen en waarden van de eigen maatschappij niet gerespecteerd. De andere twee aspecten hebben te maken met de economische-structurele uitsluiting; er is bijvoorbeeld onvoldoende toegang tot sociale grondrechten als gezondheidszorg, onderwijs en een goede leefomgeving. Ook zijn er financiële tekorten in vergelijking met de geldende standaard.

De verslaggever van De Limburger is in zijn opsomming met activiteiten als schoolreisjes en vakanties niet fout. Wel is een sociaal isolement iets anders dan niet mee kunnen doen met anderen, blijkt uit de gegeven definitie. Er is pas sprake van een isolement als ook aan de sociaal-culturele dimensies wordt voldaan, zoals het niet respecteren van normen en waarden. Vrooman van het SCP, die ook heeft meegewerkt aan het onderzoek naar de sociale uitsluiting, vindt het jammer dat deze begrippen door elkaar heen worden gebruikt. Hij neemt dat Hoofs echter niet kwalijk, omdat de begrippen volgens hem dicht bij elkaar liggen. Ook is er in de krant niet altijd genoeg ruimte voor handen om een definitie tot in detail uit te leggen, aldus Vrooman.

Behalve de definities klopt er nog iets niet aan de uitspraak over de vicieuze cirkel. Hoofs stelt bijvoorbeeld dat door een beperkt gezinsbudget kinderen per definitie in een sociaal isolement raken. Dat is volgens Vrooman niet juist. “Er zijn genoeg kinderen die ondanks een beperkt gezinsbudget meedoen aan sociale activiteiten. Ook wil een laag budget niet meteen zeggen dat de opleiding in gevaar komt.”

Prognose

Hoofs sluit zijn verhaal af met een toekomstbeeld: ‘Het ‘Armoedesignalement 2011 rapporteert dat in Nederland 50.000 mensen zeggen niet genoeg geld te hebben om hun woning fatsoenlijk te verwarmen. Nog meer mensen zijn niet in staat een volwaardige maaltijd op tafel te zetten. Op grond van de laatste gegevens voorspelt het SCP dat tot 2013 het aantal huishoudens ‘dat moeilijk rondkomt’ met 125.000 zal toenemen.’ Als we De Limburger mogen geloven, zal het aantal ‘arme’ huishoudens fors toenemen. Het gaat over tenminste 250.000 mensen, omdat een gezin minimaal uit twee mensen bestaat.

Maar Hoofs baseert zijn prognose op de verkeerde ramingen. Hoewel hij het over huishoudens heeft, gaat het in het signalement duidelijk om personen. In het armoedesignalement staat namelijk dat het aantal armen in 2011 vermoedelijk met 70.000 is toegenomen. Een jaar later komen daar nog eens bijna 55.000 armen bij. Dat is een groot verschil als dat zou worden vergeleken met huishoudens.

‘Vermoedelijk nog erger’

De journalist van De Limburger sluit zijn artikel af met de zin dat de situatie ‘vermoedelijk nog ernstiger is, omdat het SCP-onderzoek steunt op inkomensgegevens van de Belastingdienst’. ‘Bewoners van verzorgings- en bejaardenhuizen, inrichtingen en studenten zijn buiten beschouwing gebleven’, zo schrijft Hoofs. Dat deze groepen buiten beschouwing zijn gelaten, is feitelijk correct. Het SCP koos daarvoor, omdat deze groepen niet het hele jaar door inkomen hadden. Maar dat de armoede daardoor ‘vermoedelijk nog ernstiger is’, is een suggestie die niet hard gemaakt kan worden.

Slordigheden

Het stuk van Hoofs bevat voorts ook enkele slordigheden. Zo heet het onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) geen armoedemonitor meer, maar het armoedesignalement. Hoofs gebruikt beide namen in zijn artikel, wat voor verwarring kan zorgen bij de lezer. Daarnaast is het onderzoek niet alleen uitgevoerd door het SCP, zoals hij schrijft, maar ook door het CBS. Tot slot is Hoofs niet consequent met de afkorting van het SCP. Zo noemt hij het instituut herhaaldelijk SCP, SCG en SGP.

Reactie journalist

Journalist John Hoofs reageert telefonisch op de bevindingen van FHJ Factcheck. Hij kan het een en ander nuanceren. Zo is de bewering van de drieduizend Maastrichtse kinderen volgens hem gestoeld op een interview met medewerkers van de sociale dienst. Dat was ook de insteek van het verhaal, legt Hoofs uit. “Toevallig werd op dat moment ook de armoedemonitor gepubliceerd in de Volkskrant”. Of de bewering over de jeugd in Zuid-Limburg  daadwerkelijk klopt, blijft onduidelijk. De sociale dienst in Maastricht wil FHJ Factcheck niet te woord staan.

De bewering van de arme jongeren die blijven hangen in de vicieuze cirkel is gebaseerd op gesprekken binnen de gemeente Maastricht, stelt Hoofs. De wethouder zou deze jongeren de granietlaag van de bevolking hebben genoemd, omdat ze veelal in dezelfde armoedige situatie blijven zitten. Dat is naar verluidt aan de orde bij tenminste vier generaties bij enkele Maastrichtse families, beweert Hoofs. Hij kan echter geen exacte cijfers geven. Hij erkent wel dat niet alle jongeren per se arm blijven. “Natuurlijk zijn er genoeg jongeren met voldoende intelligentie die de armoede wel weten te ontstijgen.”

Tot slot reageert Hoofs geschokt op de stelling dat het niet om het aantal huishoudens ging dat moeilijk rondkomt tot 2013, maar om personen. Hij geeft aan dat hij daarvoor opnieuw het rapport induikt. Wat betreft de slordigheden is Hoofs kort: “Dat was gewoon stom.” Wel was de keuze voor armoedemonitor in plaats van het armoedesignalement volgens hem bewust. “Het onderzoek is een begrip dat elk jaar terugkomt. En de strekking van het verhaal blijft hetzelfde.”

Conclusie

De bewering over de drieduizend Maastrichtse kinderen is vanwege het ontbreken van een bronvermelding wat ongelukkig. Doordat de sociale dienst in Maatsricht niet wil reageren, kan bovendien niet worden geconcludeerd of de uitspraak daadwerkelijk klopt. Wat betreft de vicieuze cirkel is enige nuance in het artikel gepast. Dat geldt eveneens voor het sociale isolement.

De enige grote fout in het artikel is de referentie naar huishoudens in de prognose, terwijl dat personen zijn. Dat kan lezers een verkeerd beeld voorschotelen.

Bronnen

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Dagblad de Limburger

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s