‘Helft piloten valt in slaap achter stuur’?

Door Dirk van Spreuwel

Vijftig procent van de vliegtuigpiloten valt wel eens in slaap achter de stuurknuppel. Dat meldt De Telegraaf op 25 januari op haar website. Daarbij merkt dertig procent van de piloten nog eens op dat hun copiloten ook wel eens een dutje doen. Voor veel bezoekers van telegraaf.nl was dit reden om verontwaardigd en fel te reageren. Voor FHJ Factcheck zijn dergelijke uitspraken reden voor een onderzoek.

De bron
Degene die beweert dat vijftig procent van de piloten wel eens in slaap valt is Nico Voorbach. Hij is voorzitter van de European Cockpit Association (ECA). Elk land heeft zijn eigen vereniging voor piloten. De ECA is hier de Europese overkoepelende organisatie van. Het bericht op de website van De Telegraaf meldt niet waar zijn uitspraken op zijn gebaseerd. Een telefoontje naar Voorbach levert een verklaring op.

“Deze uitspraken baseer ik op onderzoeken die in verschillende landen zijn uitgevoerd”, laat Voorbach weten. “Het eerste onderzoek hiernaar komt uit Denemarken. Daar werd piloten gevraagd of zij wel eens in slaap vielen tijdens het vliegen. Ongeveer vijftig procent van de ondervraagden zei wel eens in slaap te dommelen. En met in slaap vallen bedoel ik dan ook echt even weg zijn, dus niet alleen knikkebollen.”

“Dit onderzoek is daarna ook gehouden in bijvoorbeeld Engeland, Frankrijk en Noorwegen. Uit die onderzoeken bleek hetzelfde, de helft van de piloten viel ook daar in slaap. Wat verder opviel aan het Engelse onderzoek was dat dertig procent van de piloten opmerkte dat ook hun copiloot wel eens in slaap viel. Tussen het in slaap vallen op lange vluchten of op korte vluchten zit overigens niet veel verschil. Piloten vliegen vaak een aantal korte vluchten achter elkaar, waardoor de vliegtijd nog steeds lang blijft”, aldus Voorbach.

Weinig nuance
Voorbach is niet tevreden over de kop van het artikel op de website van de Telegraaf. “De berichtgeving had wat mij betreft zeker genuanceerder gemoeten. Ik heb natuurlijk de artikelen in de kranten en internet zien staan en wat meteen opviel was de kop. Elk medium opende met de kop over de slapende piloten. Dat kan inderdaad tot wat paniek of reacties leiden, maar dat was absoluut niet onze bedoeling. De strekking van ons verhaal is dat piloten nu te lang achter elkaar moeten werken. Ze maken soms dagen van veertien tot zestien uur. Dit moet echt minder worden en daar gaat het ons om.” De kop van het artikel is feitelijk gezien dus niet onjuist. Toch had Voorbach liever wat nuance gezien. Zo vindt hij het te ver gaan om te beweren dat van alle piloten wereldwijd de helft in slaap valt.

De Europese Unie (EU) is op dit moment bezig om nieuwe regels te maken op het gebied van de werktijden van piloten. Volgens Voorbach baseert zij zich echter niet op wetenschappelijk onderzoek. De ECA heeft die onderzoeken wel, zo laat hij weten. Daaruit blijkt dat wanneer de werkdagen van piloten te lang worden, er eerder kans is op een ongeluk. Volgens Voorbach moet hier iets aan gedaan worden en komt de ECA daarom naar buiten met dit nieuws.

Buitenlandse onderzoek
De buitenlandse onderzoeken die Voorbach beschrijft zijn te vinden op internet. Zo is het Deense onderzoek gehouden onder 575 piloten. Daarvan geeft de helft inderdaad aan te slapen tijdens het vliegen. Verder komen nog wat andere verontrustende conclusies boven. Zo zegt één van de piloten dat hij toestemming kreeg om te slapen van zijn copiloot. Toen hij een half uur later wakker werd, bleek zijn medebestuurder ook te slapen. Een andere piloot zegt dat hij elk uur gecheckt wil worden door de stewardessen, omdat hij bang is anders in slaap te vallen. Eén piloot maakte het echt bont: hij viel in slaap tijdens de landing waardoor hij de verkeerde hoogte en snelheid aanhield. Gelukkig werd hij op tijd wakker waarna hij het vliegtuig toch nog veilig aan grond wist te zetten.

Ook het Noorse onderzoek is terug te vinden op het web. Dit onderzoek richtte zich op 389 piloten. Daarvan liet 48 procent weten dat ze wel eens in slaap waren gevallen tijdens een vlucht. Twee procent van die groep zei zelfs vaak in slaap te vallen zonder hun copiloot te waarschuwen. De conclusies van het Engelse onderzoek kloppen niet helemaal met de beweringen van Voorbach. Engels onderzoek wijst uit dat ongeveer veertig procent van de piloten wel eens in slaapt valt. De opmerking dat dertig procent van die groep hun copiloot ook wel eens in slaap ziet vallen, klopt wel.

Stijgende werkdruk
In het artikel op de website van De Telegraaf wordt naast Nico Voorbach ook Rik Moons aangehaald. Deze ‘collega-vlieger’ beweert dat vooral 45-plussers last hebben van een stijgende werkdruk en dat 75 procent van alle vliegtuigongelukken veroorzaakt worden door menselijke fouten. Daarbij worden geen bronnen genoemd en dus zijn wij benieuwd hoe hij op deze getallen komt en of ze kloppen. Het opzoeken van Rik Moons leert ons dat hij een bekende veiligheidsdeskundige is in de luchtvaartwereld. Waar hij zijn uitspraken op baseert wordt echter niet duidelijk in het stuk van De Telegraaf.

Een telefoongesprek met Moons maakt veel duidelijk. Zo laat hij ons weten waar hij de genoemde cijfers vandaan haalt. “Die cijfers komen uit verschillende literatuur over human factors; zo hebben onder andere R.D. Campbell en Tom Trevor hier over geschreven”, aldus Moons.

“Die studies laten zien dat in de interactie tussen mens en machine, de mens de zwakste is. Waar machines maar één op de tienduizenden keren in de fout gaan, is het de mens die veel en veel vaker in de fout gaat. Als er iets misloopt is dat in 75 procent van de gevallen te wijten aan menselijk falen. Dat komt doordat de mens niet altijd perfect functioneert, niet altijd hetzelfde denkt en niet altijd in dezelfde conditie is.”

Ook over zijn bewering dat vooral 45-plussers last hebben van een stijgende werkdruk is Moons duidelijk. “Er zijn grafieken bekend waarin je kunt zien dat de foutenmarge toeneemt naarmate mensen ouder worden. Zo hebben bijvoorbeeld 45-plussers meer moeite om zich lang te concentreren. Daarnaast vinden zij het vaak lastiger om met vermoeidheid en stress om te gaan.”

Een schande
Moons blijkt totaal niet tevreden zijn over de berichtgeving omtrent dit onderwerp. ‘Ik heb het bericht op de website van De Telegraaf zelf niet gelezen. Maar ik vind de kop, ‘Helft piloten slaapt achter het stuur’, een schande: dat is totaal incorrect. Ik vind dat bovendien beledigend naar de piloten en de luchtvaartmaatschappijen. Ook toon je met zo’n bericht weinig respect voor je lezers.’

‘Overigens heb ik me ook geërgerd aan het oorspronkelijke bericht in de Gazet van Antwerpen dat hierover is verschenen. De desbetreffende journalist vroeg mij om een grafiek die alles wat duidelijker kon maken. Ik heb hem deze netjes toegestuurd met de uitdrukkelijke vraag of hij de auteur van deze grafiek erbij wilde zetten. Deze belofte is de journalist echter niet nagekomen.’

Geen commentaar
Waarom De Telegraaf heeft gekozen om het artikel zo te brengen blijft onduidelijk. Het dagblad laat weten niet te willen reageren en daardoor blijft FHJ Factcheck met de nodige vragen zitten. Zo wordt niet duidelijk of de auteur van het stuk zelf met Nico Voorbach en Rik Moons heeft gepraat en waarom er gekozen is voor deze invalshoek.

FHJ Factcheck komt tot de conclusie dat de informatie in het stuk wel klopt. De ondervraagde personen kunnen zich echter niet vinden in het bericht. Zo vinden zij dat piloten in een kwaad daglicht worden gesteld en dat was juist absoluut niet de bedoeling. Feitelijk klopt het bericht dus, maar meer achtergrond en nuance had een beter artikel opgeleverd.

Bronnen:
Nico Voorbach – voorzitter van de European Cockpit Association

Rik Moons- Piloot en veiligheidsdeskundige

Bericht op de website van De Telegraaf van 25 januari

www.eurocockpit.be

www.dead-tired.be

Advertenties

Een reactie plaatsen

Opgeslagen onder Uncategorized

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s