Onder tijdsdruk is een typefoutje snel gemaakt

Door Wouter de Vries

De voorpagina van NRC Handelsblad kopte dinsdag 17 januari met ‘Leerling in de knel door druk van ouder’. Er zakken meer leerlingen op het eindexamen havo en vwo dan vijf jaar geleden, terwijl het aantal leerlingen toenam. NRC sprak verschillende docenten om deze ontwikkeling te verklaren. Een goed artikel, met een enkel schoonheidsfoutje.

Cijfers CBS
NRC Handelsblad baseert het nieuwsbericht op cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek, uit een publicatie op maandag 16 januari op de website van het CBS. Er worden cijfers gepresenteerd uit het rapport ‘Jaarboek onderwijs in cijfers 2011’ (gepubliceerd op dinsdag 6 december 2011) en de databank CBS Statline (laatst gewijzigd op 20 juni 2011). Het rapport bevat onder meer cijfers over onderwijsstromen, studievoortgang en de overgang naar de arbeidsmarkt. In het katern ‘Kerncijfers per onderwijssoort – 3.2 Voortgezet onderwijs’ staat inderdaad dat het slagingspercentage onder havoleerlingen in het schooljaar 2009/2010 vier procentpunt lager lag dan in het schooljaar 2005/2006: van 89 naar 85 procent. Voor vwo-leerlingen daalde het aantal geslaagden in dezelfde periode van 93 naar 89 procent. Ook een daling van vier procentpunt. Deze cijfers heeft het NRC correct.

Verder schrijft de krant dat het totaal aantal examenkandidaten voor havo en vwo met 13 procent steeg. In de publicatie op de website van CBS staat dat er in 2005/2006 75.000 leerlingen op deze niveaus eindexamen deden. In 2009/2010 waren dit er 85.000. Een toename van 10.000 leerlingen dus. Een simpel rekensommetje (85 : 75 x 100 = 113,33333 etc.) laat inderdaad een toename zien van iets meer dan 13 procent zoals in de krant stond. Maar een kijkje in CBS Statline laat ook de exacte getallen zien. In 2005/2006 waren er 42.983 havo- en 31.633 vwo-examenkandidaten. In 2009/2010 respectievelijk 49.225 en 35.384. Bij elkaar opgeteld dus: 75.616 en 84.609; een exacte toename van 8993 en een procentuele toename van zo’n 11,89 procent. Het narekenen van de exacte getallen, in plaats van de afgeronde cijfers die CBS presenteerde in hun webartikel, laten dus een stijging zien van iets onder de 12 procent, in plaats van 13 procent in het NRC-artikel. Een klein verschil, maar het laat zien dat het narekenen van de exacte getallen een betrouwbaarder cijfer oplevert.

Het NRC wijdt de rest van het artikel aan reacties van middelbare scholen om de leerlingenstroom van het vmbo naar hogere niveaus te verklaren.

Citaten
De eerste reactie komt van Gerardine Maréchal, afdelingsleider havo/vwo van de Scholengemeenschap Lelystad. Ze vindt dat haar reactie niet compleet is weergegeven. “De citaten kloppen, maar ik heb nog meer redenen gegeven waarom de examenresultaten lager kunnen zijn. Daar vind ik in het artikel niets van terug. De nadruk wordt nu gelegd op mondige ouders die willen dat hun kind naar een hoger niveau gaat en zo het slagingspercentage omlaag halen. Ook sociale media spelen volgens mij een rol: jongeren zijn steeds vaker afgeleid en school komt niet altijd meer op de eerste plaats. Dat heeft ook een effect.” Wel is de afdelingsleider tevreden met de correcte spelling van haar enigszins afwijkende naam. “De journalist heeft deze extra gecontroleerd.”

Opmerkelijk genoeg is de tweede naam in het artikel wel fout gespeld. Locatiemanager Govert Kamerik van het Calvijn College in Goes wordt geciteerd, maar onder de naam Kamerink. “Het gebeurt wel vaker dat men aan de telefoon mijn naam verkeerd verstaat. Als ze het op de schoolwebsite hadden gecontroleerd, wisten ze het zeker”, zegt de directeur. De citaten kloppen wel. Hij zegt onder meer dat mondige ouders ook op de basisschool zijn te vinden en dat het logisch is dat eindexamenresultaten onder druk staan als de instroom vanuit het vmbo hoger is.

Ook Bert Oosting werd door de journalisten gebeld. De sectordirecteur van christelijke scholengemeenschap Vincent van Gogh in Assen had zijn bijdrage graag iets genuanceerder gezien. De quote klopt wel, maar hij vindt het beeld dat het artikel schetst iets te eenzijdig. “Ik gaf ook aan dat een verschuiving van het vmbo naar havo en vwo niet altijd een effect hoeft te hebben op de prestaties. Bij ons zijn de slagingspercentages niet lager geworden. Deze nuance mis ik.”

Frans van Noort, rector op het St-Gregorius College in Utrecht is dinsdag gebeld door de journalist en heeft ongeveer vijf minuten gesproken. Hij zegt dat de statusdruk van een hoog opleidingsniveau van alle tijden is, maar dat leerlingen tegenwoordig bereid zijn om langer te leren en daardoor vaker doorstromen van het vmbo naar havo of vwo. Zijn citaat klopt.

De laatste quotes in het artikel komen van Bart van den Haak, rector van scholengemeenschap Laar & Berg in Laren. Hij sprak dinsdagochtend naar schatting tien minuten met de journalist. De rector doet voor het interview met FHJ Factcheck direct het verzoek om zijn bijdrage voor publicatie te kunnen controleren. “Ik wil weten wanneer ik gequote word, want dat is in het verleden met media en studenten wel eens mis gegaan.” Dat was niet het geval toen het NRC hem benaderde. Van den Haak kan zich vinden in de citaten. “Het belangrijkste wat ik wilde zeggen staat er in.”

Reactie journalisten
Twee onderwijsredacteurs van de redactie binnenland werkten aan het artikel: Bart Funnekotter en Mark Hoogstad. Funnekotter bevestigt aan de telefoon dat ze als aanleiding inderdaad het webartikel van het CBS hebben gebruikt. “Ik zit ook regelmatig in de databank van het CBS (CBS Statline red.) te grasduinen, maar ik heb in dit geval genoegen genomen met de cijfers op de website. Deze dienden even als aanleiding voor de rest van het artikel. Je hebt bovendien te maken met tijdsdruk en een deadline. Ik ga er vanuit dat de cijfers die het CBS publiceert kloppen. In dit geval vond ik het niet nodig om het exact na te rekenen.”

Voor de citaten heeft Funnekotter naar eigen zeggen ‘tien tot twaalf’ rectors en directeurs benaderd. Hoogstad zegt er ‘ruim vijfentwintig’ voor zijn rekening te hebben genomen. Het commentaar dat sommige geïnterviewden aan FHJ Factcheck geven op hun citaat is volgens Funnekotter niet helemaal terecht. “Je spreekt die mensen zo’n tien minuten, dan moet je kiezen wat je wel en niet plaatst. Bovendien was Gerardine Maréchal een van eersten die na het gesprek verzocht om haar citaat tegen te lezen. Toen heeft ze haar akkoord gegeven en verder niets gezegd.” De reactie van Bert Oosting heeft de redacteur ook begrip voor. “Natuurlijk snap ik dat er bepaalde scholen zijn waar de prestaties niet dalen, maar de algehele tendens is dat het wel gebeurt. Daar gaat het om.”

De verkeerd geschreven naam van Govert Kamerik kan Funnekotter niets over zeggen. Zijn collega Hoogstad is hier verantwoordelijk voor geweest. “Ik heb geen flauw idee hoe de naam fout staat”, zegt Hoogstad. “Ik heb hem driedubbel gecontroleerd en in de originele kopij stond hij juist geschreven. Ik vermoed dat de eindredactie deze fout heeft gemaakt.”

Maar dat klopt niet, zegt redacteur Hans Wammes. Hij heeft het productieproces van het artikel bekeken en schrijft in een uitgebreide e-mail aan FHJ Factcheck dat Hoogstad zich heeft vergist. “Om 12.11 uur sloot hij zijn bijdrage aan het artikel af. Hij schreef de naam Kamerink als eerste op, en er is geen versie te vinden met een Kamerik. Misschien had hij de naam correct in zijn aantekeningen staan; een typefoutje is gauw gemaakt.” Omdat het artikel dinsdagochtend pas werd geschreven, enkele uren voor de deadline, is tijdsdruk volgens Wammes waarschijnlijk de oorzaak van de fout. “Er was onvoldoende tijd om elementaire zaken als eigennamen te checken. Hoogstad is echter een consciëntieuze journalist, die zelden op dit soort fouten is te betrappen. In de basis moet het natuurlijk goed zijn, maar soms schiet het er wel eens bij in.”

Conclusie
Het NRC Handelsblad heeft een artikel gepubliceerd dat feitelijk grotendeels correct is. Toch staan er een enkel schoonheidsfoutje in, zoals een verkeerd geschreven naam. Deze is vanwege tijdsdruk niet extra gecontroleerd. Een veelgehoorde reden voor feitelijke onjuistheden in de media. Het NRC Handelsblad stuurt uiteindelijk een uitgebreide reactie en geeft de fout ruiterlijk toe.

De genoemde 13 procent is gebaseerd op afgeronde cijfers. De exacte getallen laten een iets lager percentage zien. Het niet narekenen van deze getallen doet echter niet af van de geloofwaardigheid van het artikel. Het cijfer geeft nog steeds een voldoende indicatie van een verschuiving die in het stuk centraal staat.

Bronnen:
CBS Statline exacte getallen.
Publicatie CBS – Meer eindexamenkandidaten, lagere slagingspercentages in havo en vwo.
Gerardine Maréchal – afdelingsleider havo/vwo Scholengemeenschap Lelystad.
Govert Kamerik, locatiemanager Calvijn College in Goes.
Bert Oosting, sectordirecteur christelijke scholengemeenschap Vincent van Gogh in Assen.
Frans van Noort, rector St-Gregorius College in Utrecht.
Bart van den Haak, rector scholengemeenschap Laar & Berg in Laren
Bart Funnekotter – redacteur NRC Handelsblad, redactie Binnenland
Mark Hoogstad – redacteur NRC Handelsblad, redactie Binnenland
Hans Wammes – redacteur NRC Handelsblad, redactie Binnenland

1 reactie

Opgeslagen onder NRC Handelsblad

Een Reactie op “Onder tijdsdruk is een typefoutje snel gemaakt

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s